Κάθε μορφή εξουσίας πιστεύει κάποια στιγμή ότι το δικό της 3-0 δεν μπορεί να γίνει 3-4. Μέχρι που γίνεται. Και τότε όλοι μιλούν για έκπληξη
Του Αθανασίου Μπαντή
Οι μεγαλύτερες ήττες δεν έρχονται ποτέ ξαφνικά. Προηγείται πάντα μια περίοδος όπου όλοι κοιτούν τον φωτισμένο πίνακα του γηπέδου, αλλά ελάχιστοι παρακολουθούν πραγματικά τον αγώνα.
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν υψηλά ποσοστά. Τα χειροκροτήματα είναι πολλά. Οι φωτογραφίες άψογες. Οι ανακοινώσεις και οι αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαδέχονται η μία την άλλη. Και δημιουργείται η ψευδαίσθηση ότι το παιχνίδι έχει ήδη κριθεί.
Είναι ίσως η πιο επικίνδυνη στιγμή για όποιον ασκεί οποιαδήποτε μορφή εξουσίας. Γιατί τότε αρχίζει να πιστεύει ότι δεν χρειάζεται πλέον να ακούει. Ότι η εικόνα αρκεί. Ότι το αφήγημα μπορεί να αντικαταστήσει την πραγματικότητα. Ότι η επικοινωνία μπορεί να καλύψει την ουσία. Ότι η διαχείριση της εντύπωσης είναι σημαντικότερη από τη διαχείριση των προβλημάτων.
Κάπου εκεί γεννιέται η αλαζονεία.
Και μαζί της δημιουργείται μια επικίνδυνη φούσκα. Μια πραγματικότητα κατασκευασμένη από χειροκροτήματα, επιλεγμένες πληροφορίες και ανθρώπους που λένε μόνο όσα πιστεύουν ότι θέλει να ακούσει η εξουσία.
Όσο μεγαλύτερη γίνεται αυτή η φούσκα, τόσο δυσκολότερα ακούγεται η πραγματική φωνή της κοινωνίας, των συνεργατών, των εργαζομένων ή των ανθρώπων που εκπροσωπεί.
Και η αλαζονεία έχει ένα παράξενο χαρακτηριστικό. Δεν εμφανίζεται όταν κάποιος χάνει. Εμφανίζεται όταν αρχίζει να πιστεύει ότι δεν μπορεί να χάσει.
Από εκείνη τη στιγμή, οι προειδοποιήσεις μετατρέπονται σε «υπερβολές». Οι διαφωνίες σε «γκρίνια». Οι επικριτές σε «εχθρούς». Οι αριθμοί σε «λεπτομέρειες». Και η πραγματικότητα σε κάτι που θεωρείται ότι μπορεί να διορθωθεί με καλύτερη επικοινωνία.
Όμως η πραγματικότητα δεν λειτουργεί έτσι. Δεν αλλάζει επειδή αλλάζει το σύνθημα. Δεν βελτιώνεται επειδή βγήκε μια καλύτερη ανακοίνωση. Δεν συγκινείται από τα χειροκροτήματα. Μετρά μόνο τα αποτελέσματα.
Οι άνθρωποι δεν κρίνουν την εξουσία από όσα λέει. Την κρίνουν από όσα αφήνει πίσω της. Από τα προβλήματα που λύνει. Από τις αποφάσεις που τολμά. Από τις ευθύνες που αναλαμβάνει. Από τη συνέπεια λόγων και πράξεων. Από το έργο που μένει όταν σβήσουν τα φώτα της δημοσιότητας.
Και, πάνω απ’ όλα, από το αν κάποιος ακούει πραγματικά ή απλώς περιμένει να μιλήσει. Υπάρχει μια στιγμή που οι αριθμοί σταματούν να είναι αριθμοί και γίνονται προειδοποιήσεις. Υπάρχει μια στιγμή που η σιωπή των συνεργατών δεν σημαίνει συμφωνία αλλά φόβο. Υπάρχει μια στιγμή που οι εξηγήσεις γίνονται περισσότερες από τα αποτελέσματα.
Υπάρχει μια στιγμή που όποιος ασκεί οποιαδήποτε μορφή εξουσίας αρχίζει να ασχολείται περισσότερο με το πώς φαίνεται παρά με το τι παράγει. Με την εικόνα αντί για την ουσία. Με το χειροκρότημα αντί για τον απολογισμό. Με τη δημοσιότητα αντί για την αποτελεσματικότητα. Με το «φαίνεσθαι» αντί για το «είναι».
Και τότε, χωρίς να το καταλάβει, σταματά να παίζει το πραγματικό παιχνίδι και αρχίζει να κοιτάζει μόνο τον φωτισμένο πίνακα.
Η ιστορία έχει αποδείξει ότι οι μεγαλύτερες ανατροπές δεν ήταν ποτέ ξαφνικές. Προηγήθηκαν σημάδια. Προηγήθηκαν λάθη. Προηγήθηκαν προειδοποιήσεις. Προηγήθηκαν άνθρωποι που προσπάθησαν να πουν ότι κάτι δεν πηγαίνει καλά.
Απλώς κανείς δεν ήθελε να τους ακούσει.
Γιατί όταν κάθε μορφή εξουσίας αποκτήσει τη βεβαιότητα ότι έχει πάντα δίκιο, χάνει το σημαντικότερο εργαλείο της. Την ικανότητα να διορθώνεται. Και όταν όλοι γύρω από ένα τραπέζι συμφωνούν, συνήθως δεν σημαίνει ότι βρέθηκε η καλύτερη λύση. Σημαίνει ότι κάποιος έπαψε να μιλά.
Η διαφωνία δεν είναι απειλή. Είναι μηχανισμός διόρθωσης. Η κριτική δεν είναι εχθρός. Είναι ευκαιρία να αποφύγεις το επόμενο λάθος. Οι διαφορετικές απόψεις δεν αποδυναμώνουν την όποια ηγεσία. Την προστατεύουν από την αλαζονεία.
Η μεγαλύτερη παγίδα για όποιον ασκεί εξουσία δεν είναι οι αντίπαλοί του. Είναι οι αυλοκόλακες που τον πείθουν ότι όλα πηγαίνουν τέλεια.
Κάθε μορφή εξουσίας πιστεύει κάποια στιγμή ότι το δικό της 3-0 δεν μπορεί να γίνει 3-4. Μέχρι που γίνεται. Και τότε όλοι μιλούν για έκπληξη.
Δεν είναι έκπληξη. Είναι το αποτέλεσμα μιας μακράς διαδρομής όπου η ουσία υποχώρησε μπροστά στην επικοινωνία.
Η αυτοπεποίθηση μετατράπηκε σε αλαζονεία. Η εικόνα επικράτησε της πραγματικότητας. Το «θεαθήναι» νίκησε προσωρινά την ουσία. Η εικόνα έγινε σημαντικότερη από την αλήθεια. Η προβολή σημαντικότερη από την προσφορά. Η διαχείριση σημαντικότερη από την ευθύνη.
Και το χειροκρότημα σημαντικότερο από το αποτέλεσμα. Και όποιος ασκούσε εξουσία, σε οποιοδήποτε επίπεδο, έχασε λίγο λίγο την επαφή του με τους ανθρώπους που όφειλε να υπηρετεί.
Γιατί η εξουσία δεν χάνει όταν πάψουν να τη χειροκροτούν. Χάνει όταν πάψει να ακούει. Χάνει όταν θεωρεί ότι η αποδοχή είναι δεδομένη. Χάνει όταν πιστεύει ότι μπορεί να αντικαταστήσει τα αποτελέσματα με εξηγήσεις. Χάνει όταν συγχέει τον σεβασμό με τον φόβο. Χάνει όταν θεωρεί ότι η δημοσιότητα είναι συνώνυμη της επιτυχίας. Χάνει όταν κοιτάζει μόνο την εικόνα που βλέπει στον καθρέφτη και όχι εκείνη που βλέπουν οι άνθρωποι γύρω της.
Γιατί στο τέλος, όσο ισχυρό κι αν είναι το αφήγημα, όσο επιτυχημένη κι αν είναι η επικοινωνιακή διαχείριση, όσο εντυπωσιακή κι αν είναι η εικόνα, υπάρχει ένας πίνακας που δεν μπορεί να παραποιηθεί.
Είναι ο πίνακας της πραγματικότητας. Εκεί δεν μετρούν οι τίτλοι. Δεν μετρούν οι φωτογραφίες. Δεν μετρούν οι αναρτήσεις. Δεν μετρούν τα χειροκροτήματα. Δεν μετρούν οι δημόσιες σχέσεις. Μετρά μόνο το αποτέλεσμα.
Γιατί οι μεγαλύτερες εκπλήξεις δεν είναι ποτέ πραγματικές εκπλήξεις. Προηγήθηκαν σημάδια. Προηγήθηκαν προειδοποιήσεις. Προηγήθηκαν λάθη που θεωρήθηκαν ασήμαντα. Απλώς κάποιοι πίστεψαν ότι το σκορ δεν μπορούσε να αλλάξει. Γιατί το σκορ δεν γράφεται στο τέλος του αγώνα.
Γράφεται κάθε μέρα. Με κάθε απόφαση. Με κάθε παράλειψη. Με κάθε δόση αλαζονείας που βαφτίζεται αυτοπεποίθηση. Και όταν ανάψουν τα φώτα του τελικού αποτελέσματος, είναι ήδη αργά για εξηγήσεις.
