Πλούσια είναι η αναβίωση εθίμων ενόψει της γιορτής των Θεοφανείων στη Βόρεια Ελλάδα – Οι παραδόσεις που μένουν ακόμα ζωντανές

Πλούσια είναι η αναβίωση εθίμων ενόψει της γιορτής των Θεοφανείων στη Βόρεια Ελλάδα.

Από την «Καμήλα και η Νύφη» στη Γαλάτιστα, μέχρι τους Κουδουνοφόρους στη Βόλβη και τους Φωταράδες του Παλαιόκαστρου, τοπικοί σύλλογοι και δημοτικές αρχές, έχουν ετοιμάσει εκδηλώσεις που θα μας μεταφέρουν σε άλλες εποχές.

Η «Καμήλα και η Νύφη»

Το τριήμερο, 5, 6 και 7 Ιανουαρίου στη Γαλάτιστα της Χαλκιδικής αναβιώνει έθιμο της «Καμήλας και της Νύφης». Έχει τις ρίζες του στα χρόνια της τουρκοκρατίας και βασίζεται στο γεγονός της αρπαγής μιας πολύ όμορφης κοπέλας, της Μανιώς, από τον Αγά του χωριού με σκοπό να την κλείσει στο χαρέμι του.

Όμως τα παλικάρια της περιοχής, με αρχηγό τον αγαπημένο της, κατασκεύασαν μια καμήλα, κάτω από την οποία κρύφτηκαν, ενώ μασκαρεμένοι περιόδευαν σε όλη την περιοχή αναζητώντας την κοπέλα — και τελικά κατάφεραν να τη σώσουν.

Το σύμβολο του εθίμου είναι ένα ομοίωμα καμήλας. Το στόμα στηρίζεται σε κορδόνια που είναι σκεπασμένα με ραμμένα σαγίσματα. Κάτω από το σώμα 3 άνδρες με κουδούνια βαδίζουν ή χορεύουν με ρυθμό.

Η κατασκευή της Καμήλας ήταν από παλιά μια ιεροτελεστία. Ξύλα στρόγγυλα, σανίδια, πετσιά, σαγίσματα, τομάρια, προβιές, φούντες και κορδόνια οι πρώτες ύλες κατασκευής. Την παραμονή μικροί και μεγάλοι είχαν πολύ δουλειά για να πετύχουν το καλύτερο αποτέλεσμα. Οι παλαιότερες καμήλες ήταν πάρα πολύ βαριές. Τα τελευταία χρόνια το ξύλο του κορμού έχει αντικατασταθεί από πλαστικό και το τρίχωμα από λεπτό ύφασμα με αποτέλεσμα να χρειάζονται 3 άτομα για τη μεταφορά του και όχι 6 όπως ίσχυε παλαιότερα.

Οι «Φωταράδες»

Στο Παλαιόκαστρο Χαλκιδικής αναβιώνει το έθιμο των Φωταράδων, που αρχίζει την παραμονή των Φώτων. Ουσιαστικά μία ομάδα καλαντιστών εκλέγει το «βασιλιά» της και όλοι μαζί πηγαίνουν στην εκκλησία του χωριού. Στη συνέχεια, η ομάδα περιφέρεται τραγουδώντας τα τοπικά κάλαντα, τα οποία καταλήγουν σε ευχές ξεχωριστές για το κάθε μέλος της οικογένειας. Ανήμερα των Φώτων, ο «βασιλιάς», ντυμένος με τσομπάνικη κάπα, και οι «Φωταράδες», ντυμένοι με την τοπική ενδυμασία και κρατώντας μεγάλα ξύλινα σπαθιά, χορεύουν στην πλατεία του χωριού.

Λέγεται ότι το έθιμο αυτό λάμβανε χώρα κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, όταν οι Τούρκοι ερχόταν στο χωριό για να εισπράξουν το φόρο της δεκάτης.

Οι κάτοικοι μεθούσαν τους Τούρκους φοροεισπράκτορες, αυτοί διασκέδαζαν και ξεχνούσαν ή τους χάριζαν το φόρο. Ένα έθιμο που προβάλλει την ευφυΐα του Έλληνα και το αδούλωτο πνεύμα του, που για να επιβιώσει τεχνάζεται τα πάντα.

Τα «Τζαμαλάρια»

Στην Άρνισσα Πέλλας θα αναβιώσουν την ημέρα των Θεοφανίων, τα «Τζαμαλάρια». Επίκεντρο του εθίμου είναι ο γάμος. Πρωταγωνιστικό ρόλο έχει ένα ζιζάνιο, το «μπουμπάρι», που μπαίνει ανάμεσα στους νεόνυμφους και τους παρενοχλεί, τους προτείνει άλλο ταίρι. Το έθιμο περιλαμβάνει ατελείωτο γλέντι στους δρόμους του χωριού.

Οι ήχοι των Χάλκινων πνευστών σε συνδυασμό με τους ήχους από τις κουδούνες, σηματοδοτούν τον ερχομό μιας γόνιμης χρονιάς!

«Κουδουνοφόροι»

Στο δήμο Βόλβης, στη Θεσσαλονίκη, ανήμερα των Φώτων πραγματοποιούνται δύο παραδοσιακά έθιμα, οι Κουδουνοφόροι στον Προφήτη και τα Λουγκατζάρια στο Μόδι. Οι Κουδουνοφόροι Αράπηδες, μαζί με τους Τσολιάδες, τη Νύφη, τον Παππού και την Μπάμπω, εμφανίζονται στους δρόμους του Προφήτη, σκορπώντας το κέφι και ξεσηκώνοντας περαστικούς και επισκέπτες.

«Μπαμπούγεροι»

Στην Καλή Βρύση Δράμας, στις 6-7-8 Ιανουαρίου θα αναβιώσει το πανάρχαιο δρώμενο των «Μπαμπούγερων». Την Τρίτη στις 9.30 το πρωί στην Εκκλησία του Αγίου Νικολάου θα γίνει η συγκέντρωση των Μπαμπουγερων. Από εκεί μεταμφιεσμένοι θα κάνουν βόλτα στους δρόμους, ξορκίζοντας το κακό και ξυπνώντας τη φύση με τους ήχους των κουδουνιών τους. Στις 7 Ιανουαρίου στις 2 το μεσημέρι θα γίνει παρουσίαση χορευτικών συγκροτημάτων του Πολιτιστικού συλλόγου Καλή Βρύσης, με τοπικούς χορούς, στην πλατεία του χωριού. Και τις 7 το βράδυ οι Μπαμπούγεροι θα επισκεφθούν τους εορτάζοντες Γιαννηδες,και στην συνέχεια θα περιφέρονται στους δρόμους του χωριού. Και την Πέμπτη 8 Ιανουαρίου στις 2 το μεσημέρι για γίνει συγκέντρωση στον πολιτιστικό σύλλογο του χωριού και στην συνέχεια γαμήλια πομπή μέχρι το παλιό χωριό, με πρωτοπόρα τα Μπαμπούγερα και τον Διόνυσο, ενώ στις 3.30 θα ακολουθήσει αναπαράσταση του Σατυρικού Διονυσιακού Γάμου, στην πλατεία του χωριού.

«Αράπηδες»

Κάθε χρόνο, στις 6 Ιανουαρίου, την ημέρα των Θεοφανείων συνεχίζεται το έθιμο των Aράπηδων. Έχει τις ρίζες του στην αρχαία ελληνική θρησκεία και πιο συγκεκριμένα στις διονυσιακές τελετές ενώ έχει δεχτεί και χριστιανικές επιρροές. Το έθιμο αυτό γίνεται στο Μοναστηράκι Δράμας ( 4 χλμ. από την πόλη.)

Οι «Αράπηδες» είναι μια ομάδα ανδρών οι οποίοι είναι μεταμφιεσμένοι με μαύρες κάπες και ψηλές οξυκόρυφες μάσκες από γιδοπροβιές, κουδούνια -ή «μπατάλια» όπως τα λένε- στη μέση και ξύλινο σπαθί στα χέρια. Συνοδεύονται μάλιστα από τους «Παππούδες», τις «Γκιλίγκες» και τους «Τσολιάδες» υπό τους ήχους των τρίχορδων αχλαδόσχημων λυρών και νταϊρέδων. Στόχος του δρώμενου είναι η Ευετηρία, η εύφορη χρονιά. Το έθιμο βασίζεται στο τρίπτυχο της νεκρανάστασης, της ευγονίας και της ευκαρπίας. Έχει σύνδεση δηλαδή με την ανάσταση της φύσης μετά το χειμώνα, με τη γονιμότητα της φύσης και την ευχή για καλή σοδειά αλλά και των ανθρώπων για πολλά και γερά παιδιά.

πηγή: typosthes.gr