Στις 10:30 η τελετή παράδοσης στη Θεσσαλονίκη – «Η Βουλγαρία δεν δίνει τίποτα για πάντα», δηλώνει η διευθύντρια του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου Σόφιας.
Στις 10:30 το πρωί σήμερα, Σάββατο 3 Οκτωβρίου 2026 έχει προγραμματιστεί στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης η επίσημη τελετή παράδοσης των 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων από τη βουλγαρική στην ελληνική πλευρά. Στην τελετή θα παραστούν οι πρωθυπουργοί Ελλάδας και Βουλγαρίας, Κυριάκος Μητσοτάκης και Ρούμεν Ράντεφ, παρουσία των οποίων θα υπογραφούν τα σχετικά πρωτόκολλα παράδοσης και παραλαβής.
Μετά την τελετή, τα λείψανα που αποδίδονται στον τσάρο Σαμουήλ, μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό από τις σαρκοφάγους που είχαν εντοπιστεί στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες, θα μεταφερθούν αεροπορικώς στη Σόφια. Η βουλγαρική πλευρά αναφέρει ότι η μεταφορά θα πραγματοποιηθεί με στρατιωτικό αεροσκάφος Spartan, ενώ στη βουλγαρική πρωτεύουσα έχει προγραμματιστεί επίσημη κρατική υποδοχή.
.Η τελετή θα πραγματοποιηθεί σε πολύ στενό κύκλο, χωρίς, σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, την παρουσία εκπροσώπων των πολιτικών και θρησκευτικών αρχών των Σερρών και της Δράμας, των δύο περιοχών με τις οποίες συνδέονται άμεσα τα κειμήλια που επιστρέφουν από τη Βουλγαρία. Η τηλεοπτική κάλυψη της τελετής αναμένεται να γίνει από τις δημόσιες τηλεοράσεις των δύο χωρών.
Άγνωστο ακόμη ποια είναι τα 48 κειμήλια
Μέχρι και αυτή την ώρα δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα ο αναλυτικός κατάλογος των 48 κειμηλίων, ενώ από τις επίσημες ανακοινώσεις των δύο πλευρών δεν προκύπτει το πλήρες περιεχόμενο του Μνημονίου που υπέγραψαν Αθήνα και Σόφια.
Σύμφωνα με τη διευθύντρια του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου της Βουλγαρίας, Μπόνι Πετρούνοβα, τα αντικείμενα δεν μπορούν προς το παρόν να παρουσιαστούν αναλυτικά, καθώς υπάρχει συμφωνία εμπιστευτικότητας μεταξύ των δύο πλευρών. Ανάλογη απάντηση δόθηκε και από το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού όταν ρωτήθηκε για τα αντικείμενα που μεταφέρονται στη Θεσσαλονίκη.
Η Πετρούνοβα αποκάλυψε ακόμη ότι ο επίσημος κατάλογος περιλαμβάνει 48 εγγραφές, οι οποίες στην πραγματικότητα αντιστοιχούν σε περίπου 53 επιμέρους αντικείμενα, καθώς ορισμένα κειμήλια αποτελούνται από περισσότερα τμήματα. Πρόκειται κυρίως για εκκλησιαστικά σκεύη, εικόνες και λειψανοθήκες.
Η συμφωνία προβλέπει ότι Αθήνα και Σόφια θα συνεχίσουν τον διάλογο για την ταυτοποίηση και άλλων ιστορικών αντικειμένων «αμοιβαίου ενδιαφέροντος». Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν έχει γίνει γνωστό ποια και πόσα είναι αυτά, ποια από τα ελληνικά αιτήματα αποδέχεται η βουλγαρική πλευρά και πότε θα μπορούσε να ακολουθήσει μια νέα παράδοση.
«Η Βουλγαρία δεν δίνει τίποτα για πάντα»
Ερωτήματα δημιουργεί και η ακριβής νομική μορφή της συμφωνίας Ελλάδας–Βουλγαρίας.
Παρότι τόσο η ελληνική κυβερνητική ανακοίνωση όσο και τα περισσότερα δημοσιεύματα κάνουν λόγο για «επιστροφή» των 48 κειμηλίων στην Ελλάδα, το Μνημόνιο Κατανόησης που υπέγραψαν οι υπουργοί Πολιτισμού των δύο χωρών χρησιμοποιεί μια διαφορετική και ιδιαίτερα προσεκτική διατύπωση: «αμοιβαία κατάθεση κειμηλίων ιστορικής αξίας».
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτούν, υπό αυτό το πρίσμα, όσα δηλώνει στη βουλγαρική «24 Ώρες» η Μπόνι Πετρούνοβα. Η διευθύντρια του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου χαρακτηρίζει τη διαδικασία «ανταλλαγή αντικειμένων για προσωρινή παραμονή», προσθέτοντας μία φράση που δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το καθεστώς με το οποίο φτάνουν σήμερα τα κειμήλια στην Ελλάδα: «Η Βουλγαρία δεν δίνει τίποτα για πάντα».
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μία δεύτερη τοποθέτησή της. Όπως αναφέρει, τα αντικείμενα εξετάστηκαν από επιτροπές και διαπιστώθηκε η προέλευσή τους από την Ελλάδα, ενώ σημειώνει χαρακτηριστικά ότι το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο δεν πρόκειται να «φτωχύνει» από την απομάκρυνσή τους, «πολύ περισσότερο αφού δεν είναι δικά μας». Η τοποθέτηση αυτή γεννά ένα προφανές ερώτημα: εφόσον αναγνωρίζεται η ελληνική προέλευση των συγκεκριμένων κειμηλίων και η ίδια η διευθύντρια του Μουσείου δηλώνει ότι «δεν είναι δικά μας», τι ακριβώς σημαίνει η «προσωρινή παραμονή» τους στην Ελλάδα;
«Αμοιβαία παράδοση προς φύλαξη» – Επιστροφή ή κατάθεση;
Το ερώτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς ανάλογη ορολογία χρησιμοποιείται και στην επίσημη ενημέρωση από τη Σόφια.
Το βουλγαρικό Υπουργικό Συμβούλιο κάνει λόγο για «αμοιβαία παράδοση προς φύλαξη» ιστορικών αντικειμένων, θρησκευτικών και πολιτιστικών αξιών και κειμηλίων. Αντίστοιχα, ο Βούλγαρος υπουργός Παιδείας Γκεόργκι Βάλτσεφ, μιλώντας στη δημόσια τηλεόραση BNT, περιέγραψε τη συμφωνία ως Μνημόνιο αμοιβαίας κατάθεσης πολιτιστικών αγαθών.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο ερώτημα που μένει να απαντηθεί μετά τη σημερινή τελετή και την υπογραφή των σχετικών πρωτοκόλλων. Τα 48 κειμήλια –ή περίπου 53 επιμέρους αντικείμενα– επιστρέφουν οριστικά στις Μονές από τις οποίες αφαιρέθηκαν το 1917 ή παραδίδονται στην Ελλάδα με τη μορφή κατάθεσης;
Και εφόσον πρόκειται για κατάθεση, ποια είναι η διάρκειά της; Προβλέπεται συγκεκριμένη ημερομηνία λήξης; Υπάρχει δυνατότητα ανάκλησης; Μπορεί στο μέλλον να ζητηθεί η επιστροφή των αντικειμένων στη Βουλγαρία; Και, κυρίως, τι προβλέπει η συμφωνία για την κυριότητά τους;
Απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά μπορούν να δοθούν μόνο μέσα από το πλήρες κείμενο του Μνημονίου και των σχετικών πρωτοκόλλων. Εφόσον δημοσιοποιηθούν, θα φανεί τι ακριβώς συμφώνησαν Αθήνα και Σόφια: Εάν πρόκειται δηλαδή για οριστική επιστροφή των κειμηλίων ή για διαφορετικό νομικό καθεστώς κατάθεσης και φύλαξης.
Γιατί, 109 χρόνια μετά την αφαίρεσή τους, το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο ποια κειμήλια επιστρέφουν στην Ελλάδα, αλλά και με ποιο ακριβώς καθεστώς επιστρέφουν.
