Το στοίχημα είναι να επιβραδύνουμε άμεσα τη μείωση των γεννήσεων στον νομό Σερρών και ει δυνατόν να τις αυξήσουμε, μεσοπρόθεσμα, έστω και λίγο
του Γιώργου Στάμτση
Μια γνωστή φράση —κάποιοι την αποδίδουν στον βρετανό πρωθυπουργό του 19ου αιώνα Βενιαμίν Ντισραέλι— λέει «Υπάρχουν τριών ειδών ψέματα: τα ψέματα, τα αναθεματισμένα ψέματα και οι στατιστικές». Όμως στην περίπτωση του αριθμού των μαθητών που θα ξεκινήσουν τον Σεπτέμβριο την πρώτη Δημοτικού στα σχολεία όλης της Ελλάδας, και ειδικά του νομού Σερρών, η στατιστική αποτυπώνει ανάγλυφα την πικρή πραγματικότητα που όλοι μας ζούμε τα τελευταία 10-15 χρόνια.
Συγκεκριμένα, τα επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι το 2010 τα πρωτάκια στον νομό Σερρών ανέρχονταν σε 1.490. Με βάση τα ίδια τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τα παιδιά που ήταν τα προηγούμενα χρόνια στις δύο τάξεις του νηπιαγωγείου καθώς και τα στοιχεία που έδωσε τον Σεπτέμβριο 2024 στη δημοσιότητα ο διευθυντής Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Σερρών κ. Ιωάννης Καραβασίλης προκύπτει ότι σε λιγότερο από έναν μήνα, τα παιδιά που θα πάνε στην πρώτη τάξη Δημοτικού θα είναι, πιθανώς, λιγότερα από 900. Και του χρόνου τον Σεπτέμβριο θα είναι λιγότερα από 850.
Αν και η πανελλαδική τάση είναι παρόμοια, η ποσοστιαία μείωση στις Σέρρες είναι ακόμα μεγαλύτερη. Και τα επόμενα χρόνια η κατάσταση θα χειροτερέψει αφού οι γεννήσεις στον νομό Σερρών μειώνονται ανησυχητικά—και μάλιστα με ρυθμό μεγαλύτερο από τον πανελλαδικό ρυθμό μείωσης γεννήσεων. Το 2008 οι γεννήσεις ήταν 1.310 και δεκαπέντε χρόνια μετά, το 2023, μόλις 712. Από τα συνολικά στοιχεία που υπάρχουν για όλη τη χώρα, αναμένουμε ότι το 2024 υπήρξε μια, περιορισμένη, περαιτέρω μείωση του αριθμού των παιδιών που γεννήθηκαν από μητέρες με μόνιμη κατοικία στον νομό Σερρών σε σχέση με το 2024.
Το ερώτημα που όλοι έχουμε είναι εάν αυτή η κατάσταση μπορεί να αλλάξει. Εάν ως αλλαγή εννοούμε να επιστρέψουμε σε επίπεδα γεννήσεων στον νομό προ δεκαπέντε ετών τότε η απάντηση είναι αρνητική.
Ο πληθυσμός των Σερρών το 2011 ήταν 176.000 και το 2025 είναι 150.000. Με ετήσιες μάλιστα γεννήσεις στην περιοχή των 700 παιδιών ο πληθυσμός του νομού σε βάθος χρόνου, με βάση το προσδόκιμο ζωής, θα πέσει στις 60.000. Επιπλέον, έχει αλλάξει πολύ η ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού —εννοείται με σημαντική αύξηση του ποσοστού του πληθυσμού που είναι σε μεγαλύτερες ηλικίες . Το στοίχημα λοιπόν είναι πρώτον να επιβραδύνουμε άμεσα όσο περισσότερο γίνεται τη μείωση των γεννήσεων και ει δυνατόν να τις αυξήσουμε, μεσοπρόθεσμα, έστω και λίγο.
Για να κερδίσουμε αυτό το στοίχημα χρειαζόμαστε σίγουρα μεγαλύτερα εισοδήματα και περισσότερες θέσεις εργασίας στον νομό Σερρών.
Κι επειδή οι Σέρρες έχουν έντονο αγροτικό αποτύπωμα, σημαίνει ότι χρειαζόμαστε αναδιάρθρωση καλλιεργειών, περισσότερη επιχειρηματική γεωργία και κτηνοτροφία και ισχυρότερα συλλογικά σχήματα όπως οι Ομάδες Αγροτών. Έτσι ώστε οι εύφορες εκτάσεις του Στρυμόνα και οι άλλες περιοχές να παράγουν, πολύ, περισσότερο πλούτο. Ισχυρό εισόδημα από τον αγροτικό τομέα σημαίνει τόνωση και του εμπορίου και των υπηρεσιών σε όλο τον νομό.
Χρειάζεται επίσης να εκμεταλλευτούμε τις πολλές και διαφορετικές πηγές τουρισμού που προσφέρουν οι Σέρρες. Θρησκευτικός, ιστορικός, αρχαιολογικός, οικολογικός και ψυχαγωγικός τουρισμός έχουν μεγάλη προοπτική στην περιοχή.
Και να μην ξεχνάμε βέβαια και το θαλάσσιο μέτωπο στον Στρυμονικό κόλπο που ήδη γνωρίζει σημαντική άνοδο. Λείπει όμως ο ευρύτερος σχεδιασμός, και παίρνω εδώ αφορμή από τις πρόσφατες ανακοινώσεις του Υπουργείου Πολιτισμού για τον Τύμβο Καστά. Η κοινωνία των Σερρών δεν γνωρίζει τα χρονοδιαγράμματα και δεν έχει υπάρξει διαβούλευση για το πώς αυτό το παγκόσμιο μνημείο θα ενταχθεί με τον καλύτερο και πιο παραγωγικό τρόπο στην κοινωνική και οικονομική ζωή του τόπου.
Ένας σωστός σχεδιασμός από την πλευρά της διοίκησης θα δώσει τη δυνατότητα στους πολίτες και τους επιχειρηματίες του νομού να αναπτύξουν νέα, ποιοτικά και ελκυστικά έργα και δράσεις στον τουρισμό.
Το τρίτο που χρειαζόμαστε για την οικονομική ανάκαμψη των Σερρών είναι η έμφαση στην τεχνολογία και τις υπηρεσίες αιχμής. Είναι καλό που γίνονται κέντρα δεδομένων (data center) στην Αττική, τη Θεσσαλονίκη, τη Δ. Μακεδονία και την Κρήτη. Μπορούν όμως να γίνουν και στις Σέρρες. Αλλά πρέπει να το εντάξουμε στον αναπτυξιακό σχεδιασμό του νομού και το διεκδικήσουμε, όχι από το κράτος αλλά από τους διεθνώς ενδιαφερόμενους για κέντρα δεδομένων.
Οι Σέρρες έχουν επίσης εξαιρετικής ποιότητας και καλοσπουδαγμένο ανθρώπινο δυναμικό κι αυτό είναι η καλύτερη βάση για να δημιουργηθούν εδώ περιφερειακά κέντρα αριστείας-κόμβοι από συμβουλευτικές εταιρείες και εξειδικευμένα ινστιτούτα. Αντίστοιχα κέντρα λειτουργούν ήδη σε άλλες πόλεις της περιφέρειας με προφίλ ανάλογο των Σερρών.
Για την αντιμετώπιση του δημογραφικού στον νομό Σερρών δεν φτάνει όμως μόνο η αύξηση του παραγόμενου πλούτου και η οικονομική ανάπτυξη. Χρειάζονται και μια σειρά μέτρα που θα πρέπει να ληφθούν από την Πολιτεία.
Το ΠΑΣΟΚ έχει ήδη καταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις για το δημογραφικό σε όλη τη χώρα. Προτάσεις που περιλαμβάνουν τη λύση του στεγαστικού προβλήματος ειδικά για νέες οικογένειες, την καθιέρωση του Εθνικού Αποταμιευτικού Λογαριασμού για κάθε παιδί με συμμετοχή οικογένειας και κράτους και την πολλαπλή στήριξη των γυναικών στην κοινωνική και επαγγελματική ζωή τους —έτσι ώστε να πάρουν ευκολότερα την απόφαση να κάνουν και να μεγαλώσουν παιδιά. Θα σταθώ ειδικά σε μια πρόταση που αφορά τη φορολογική ελάφρυνση των οικογενειών με παιδιά.
Είναι απολύτως απαραίτητο να μειωθούν οι φορολογικοί συντελεστές καθώς οι οικογένειες με παιδιά αντιμετωπίζουν αυξημένα έξοδα για πολλά χρόνια. Η αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος αυτών των οικογενειών μέσω φορολογικής ελάφρυνσης είναι ο αποτελεσματικός και ορθολογικός τρόπος. Κι εδώ πρέπει να προσθέσουμε ότι θα πρέπει να υπάρξει και περιφερειακή διαβάθμιση σε αυτή τη φορολογική ελάφρυνση.
Δηλαδή περιφερειακές ενότητες, όπως αυτή των Σερρών, που βιώνουν μια έντονη πληθυσμιακή αφαίμαξη θα πρέπει να τύχουν μεγαλύτερης ελάφρυνσης. Είναι το αντίστοιχο των νέων καθεστώτων στήριξης παραμεθόριων περιοχών που προβλέπει ο Αναπτυξιακός Νόμος.
Η καλύτερη στιγμή για να ανοίξει η συζήτηση για αυτά τα φορολογικά κίνητρα είναι τώρα, καθώς τους επόμενους μήνες θα πάρει την τελική μορφή και θα αποφασισθεί το Μεσοπρόθεσμο Διαρθρωτικό Σχέδιο 2026-2029 της Ελλάδας όπου θα αποτυπώνονται οι οροφές των δημοσίων δαπανών για τα επόμενα χρόνια. Οι υπερβάσεις των πλεονασμάτων του προϋπολογισμού είναι συστηματικές και δεν θα
πρέπει να κατευθύνονται σε αναποτελεσματικές επιδοματικές πολιτικές, πολλές φορές με εφάπαξ μορφή, μόνο και μόνο για να συγκρατηθεί η χειμαζόμενη πολιτική επιρροή της κυβέρνησης. Το σωστό είναι να μειωθούν οι φόροι που σε μεγάλο βαθμό δημιουργούν αυτά τα υπερβολικά πλεονάσματα.
Μόνιμες φορολογικές ελαφρύνσεις σε οικογένειες με παιδιά και με περιφερειακή στόχευση είναι ο καλύτερος τρόπος για να εκμεταλλευτούμε τον δημοσιονομικό χώρο που υπάρχει.
Όπως βλέπουμε, η κατάσταση στα σχολεία του νομού είναι δύσκολη. Κι αυτό εν μέρει οφείλεται στη γενικότερα δύσκολη κατάσταση που βιώνουν οι Σέρρες. Αυτή την πραγματικότητα δεν χρειάζεται ούτε να την αποσιωπούμε ούτε να την ωραιοποιούμε. Τα στατιστικά στοιχεία μάς βοηθούν να κατανοήσουμε το μέγεθος και την έκταση του προβλήματος.
Το αισιόδοξο είναι ότι υπάρχουν πολλά που μπορούν να γίνουν και να κάνουμε για να αλλάξει αυτή η κατάσταση. Στο χέρι μας είναι να σχεδιάσουμε και να δουλέψουμε για αυτή την αλλαγή.
Γιώργος Στάμτσης
Δρ. Μηχανικός, Αντιπρόεδρος για την Κλιματική Κρίση & Ενέργεια της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος & Πολιτισμού
Αναπληρωτής Γραμματέας Ενέργειας του ΠΑΣΟΚ
