Ενόψει της επίσκεψης Μητσοτάκη στις Σέρρες, νέα ερωτήματα για τη συμφωνία Ελλάδας και Βουλγαρίας – Τι αποκαλύπτουν τα βουλγαρικά ΜΜΕ
Με την παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη αναμένεται να πραγματοποιηθεί την Κυριακή 8 Νοεμβρίου 2026 στις Σέρρες η επίσημη τελετή υποδοχής των εκκλησιαστικών κειμηλίων που επιστρέφουν από τη Βουλγαρία, 109 χρόνια μετά την αφαίρεσή τους, το 1917.
Ωστόσο, λίγες ημέρες πριν από την ιστορική αυτή στιγμή, δημοσιεύματα βουλγαρικών μέσων ενημέρωσης φέρνουν στο προσκήνιο σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τους όρους της συμφωνίας Ελλάδας και Βουλγαρίας και κυρίως με την κυριότητα των αντικειμένων που επιστρέφουν.
Και αυτό γιατί, σύμφωνα με το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο της Σόφιας, τα κειμήλια δεν έχουν διαγραφεί από τους καταλόγους του, εξακολουθούν να θεωρούνται ιδιοκτησία της βουλγαρικής πλευράς και παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα για φύλαξη και έκθεση, χωρίς να έχει καθοριστεί ημερομηνία επιστροφής.
Πρόκειται για μια λεπτομέρεια που αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς στην Ελλάδα η συμφωνία παρουσιάστηκε ως ιστορική επιστροφή εκκλησιαστικών θησαυρών που είχαν αφαιρεθεί από τις Σέρρες και το Παγγαίο κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Τι αποκαλύπτει ο βουλγαρικός Τύπος
Η βουλγαρική ενημερωτική πύλη δημοσιογραφική ιστοσελίδα Factcheck.bg δημοσίευσε έρευνα της δημοσιογράφου Τεοντόρα Στανιμίροβα, με τίτλο «Το κράτος αρνείται να αποκαλύψει ποια πολιτιστικά αγαθά παρέδωσε στην Ελλάδα με αντάλλαγμα τα οστά του τσάρου Σαμουήλ».
Η δημοσιογράφος απευθύνθηκε στις βουλγαρικές αρχές ζητώντας τον αναλυτικό κατάλογο των αντικειμένων που παραδόθηκαν στην Ελλάδα, βάσει της συμφωνίας της 29/09/2026.
Η απάντηση του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου ήταν αρνητική. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το μουσείο επικαλέστηκε ρήτρα εμπιστευτικότητας του μνημονίου και υποστήριξε ότι η ελληνική πλευρά δεν επιθυμεί τη δημοσιοποίηση του περιεχομένου της συμφωνίας.
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η απάντηση της βουλγαρικής κυβέρνησης, η οποία, παρότι είχε εγκρίνει τη συμφωνία, δήλωσε ότι δεν διαθέτει τις ζητούμενες πληροφορίες και παρέπεμψε το αίτημα στο υπουργείο Εξωτερικών. Το Factcheck.bg μάλιστα, ανακοίνωσε ότι θα προσφύγει στη Δικαιοσύνη κατά της άρνησης πρόσβασης στις πληροφορίες, θεωρώντας ότι πρόκειται για ζήτημα σημαντικού δημόσιου ενδιαφέροντος.
Το Factcheck.bg δεν είναι μια συνηθισμένη βουλγαρική ειδησεογραφική ιστοσελίδα, αλλά μια ανεξάρτητη δημοσιογραφική πλατφόρμα ελέγχου γεγονότων, που δημιουργήθηκε το 2021 με πρωτοβουλία της Ένωσης Ευρωπαίων Δημοσιογράφων Βουλγαρίας (AEJ-Bulgaria).
Ασχολείται με τη διασταύρωση πληροφοριών, τον έλεγχο δημόσιων ισχυρισμών και την ερευνητική δημοσιογραφία, ενώ αποτελεί πιστοποιημένο μέλος του Ευρωπαϊκού Δικτύου Προτύπων Ελέγχου Γεγονότων (EFCSN). Η συγκεκριμένη έρευνα για τα εκκλησιαστικά κειμήλια που παραδόθηκαν στην Ελλάδα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς βασίζεται σε επίσημα αιτήματα πρόσβασης σε δημόσιες πληροφορίες και στις απαντήσεις των βουλγαρικών κρατικών αρχών.
Παραμένουν στους καταλόγους της Βουλγαρίας
Το ζήτημα της κυριότητας είχε αναδειχθεί ήδη από τις 03/10/2026 μέσα από δημοσίευμα του Βουλγαρικού Πρακτορείου Ειδήσεων (BTA). Η Πετράνκα Νεντέλτσεβα, επικεφαλής του Τμήματος Εκθέσεων και Διεθνών Δραστηριοτήτων του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, δήλωσε ότι τα αντικείμενα που παραδόθηκαν στην Ελλάδα δεν έχουν διαγραφεί από τα μητρώα του μουσείου.
Διευκρίνισε μάλιστα ότι δεν πρόκειται για δωρεά ή μεταβίβαση ιδιοκτησίας, αλλά για παραχώρηση προς χρήση και δημόσια έκθεση στην Ελλάδα. Σύμφωνα με την ίδια, τα αντικείμενα είναι συνολικά 53, καταχωρισμένα με 48 αριθμούς ευρετηρίου, καθώς ορισμένες εγγραφές περιλαμβάνουν περισσότερα από ένα κειμήλια.
Η βουλγαρική αξιωματούχος υποστήριξε επίσης ότι, αν και τέτοιες παραχωρήσεις έχουν συνήθως συγκεκριμένη διάρκεια, στην προκειμένη περίπτωση δεν έχει οριστεί ημερομηνία επιστροφής. Αυτό ακριβώς δημιουργεί ένα ουσιαστικό ερώτημα: Τα κειμήλια επαναπατρίζονται οριστικά ή επιστρέφουν στον τόπο προέλευσής τους με τη μορφή παρακαταθήκης, διατηρώντας η Βουλγαρία αξίωση κυριότητας;
Στο ίδιο δημοσίευμα, η Νεντέλτσεβα αναφέρθηκε και στις επιγραφές των αντικειμένων, οι οποίες, όπως παραδέχθηκε, καταγράφουν τους ναούς και τις μονές στις οποίες είχαν αφιερωθεί από τους δωρητές τους. Πρόκειται για τη Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών, την Παναγία Εικοσιφοίνισσα στο Παγγαίο και εκκλησιαστικά κειμήλια από την πόλη των Σερρών.
Αντιδράσεις και στη Βουλγαρία
Η συμφωνία έχει προκαλέσει αντιδράσεις και στο εσωτερικό της Βουλγαρίας. Βούλγαροι επιστήμονες και ιστορικοί αμφισβητούν τη διαδικασία, υποστηρίζοντας ότι ενδέχεται να υπάρχουν προβλήματα νομιμότητας και λανθασμένης ταυτοποίησης ορισμένων αντικειμένων.
Με επιστολή τους ζητούν να δημοσιοποιηθούν ο πλήρης κατάλογος των κειμηλίων, η σύνθεση της επιτροπής που ενέκρινε την παραχώρηση και οι όροι της διακρατικής συμφωνίας. Οι ισχυρισμοί τους δεν έχουν επιβεβαιωθεί, αποτυπώνουν όμως το κλίμα αντιπαράθεσης που εξακολουθεί να υπάρχει στη γειτονική χώρα.
Από την πλευρά του, ο Βούλγαρος υπουργός Πολιτισμού Εφτίμ Μιλόσεφ έχει υποστηρίξει δημόσια ότι δεν υπάρχουν κρυφές συμφωνίες και ότι όλες οι αναγκαίες πληροφορίες έχουν γνωστοποιηθεί. Παράλληλα, η ελληνική κυβέρνηση, στην ανακοίνωση της29/09/2026 έκανε λόγο για ιστορικής σημασίας συμφωνία, η οποία προβλέπει την αμοιβαία κατάθεση πολιτιστικών αγαθών. Η Ελλάδα παρέδωσε στη Βουλγαρία τα λείψανα που αποδίδονται στον τσάρο Σαμουήλ, τα οποία είχαν βρεθεί στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες.
Η συμφωνία προβλέπει επίσης τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων για άλλα ιστορικά αντικείμενα αμοιβαίου ενδιαφέροντος, τα οποία δεν περιλαμβάνονται στην παρούσα διαδικασία.
Τα ερωτήματα ενόψει της επίσκεψης Μητσοτάκη
Η επιστροφή των κειμηλίων στις Σέρρες αποτελεί αναμφίβολα μια σημαντική στιγμή για την τοπική Εκκλησία και την ιστορική μνήμη της περιοχής.
Η επίσημη τελετή έχει προγραμματιστεί για την Κυριακή 08/11/2026, στον Μητροπολιτικό Ναό των Παμμεγίστων Ταξιαρχών, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη.
Τα αντικείμενα, μεταξύ των οποίων εικόνες, σταυροί, λειψανοθήκες και άλλα εκκλησιαστικά κειμήλια, είχαν μεταφερθεί στη Σόφια το 1917 και παρέμειναν εκεί για περισσότερο από έναν αιώνα. Η φυσική επιστροφή τους στον τόπο από τον οποίο αφαιρέθηκαν έχει ιδιαίτερη ιστορική και συμβολική αξία. Δεν απαντά, ωστόσο, από μόνη της στα ερωτήματα για το νομικό καθεστώς της παραχώρησης.
Γιατί δεν δημοσιοποιείται ο πλήρης κατάλογος; Υπάρχει πράγματι αντίρρηση της ελληνικής πλευράς, όπως υποστηρίζει το βουλγαρικό μουσείο; Και, κυρίως, αναγνωρίζεται από τη συμφωνία η ελληνική κυριότητα των κειμηλίων ή εξακολουθούν να καταγράφονται ως ιδιοκτησία της Βουλγαρίας;
Απαντήσεις χρειάζονται και για τα υπόλοιπα εκκλησιαστικά και ιστορικά αντικείμενα που εξακολουθούν να βρίσκονται στη γειτονική χώρα, καθώς η συμφωνία του Σεπτεμβρίου δεν καλύπτει το σύνολο των ελληνικών διεκδικήσεων.
Η παρουσία του πρωθυπουργού στις Σέρρες προσφέρει την ευκαιρία να δοθούν σαφείς διευκρινίσεις, με τη δημοσιοποίηση των σχετικών εγγράφων και των όρων της συμφωνίας.