Όταν η επιχορήγηση γίνεται εργαλείο προβολής και όχι στήριξης, ο πολιτισμός χάνει την ουσία του και οι σύλλογοι που παράγουν έργο μένουν στο περιθώριο.
Έγραψα παλαιότερα μέσα από αυτή τη στήλη για την ανάγκη ουσιαστικής στήριξης των Πολιτιστικών Συλλόγων από τους δήμους.
Επέμεινα τότε –και το επαναλαμβάνω– ότι η αξία μιας εκδήλωσης δεν μετριέται στα έξοδα, αλλά στους ανθρώπους που τη δημιουργούν και στον χώρο που τους αφήνεις να υπάρξουν. Ο δήμος δεν είναι –ή δεν θα έπρεπε να είναι– ο βασικός «παραγωγός». Είναι αυτός που συντονίζει, που διευκολύνει, που στηρίζει χωρίς να στέκεται μπροστά. Είναι εκείνος που δημιουργεί το πλαίσιο, όχι αυτός που διεκδικεί τον πρωταγωνιστικό ρόλο.
Γιατί, πολύ απλά, καμία διοργάνωση δεν στήνεται μόνο με χρήματα. Τα χρήματα λύνουν πρακτικά ζητήματα, καλύπτουν ανάγκες, αλλά δεν δίνουν ψυχή. Και η ψυχή κάθε δράσης βρίσκεται αλλού. Στους ανθρώπους που τρέχουν, που επιμένουν, που βάζουν πλάτη χωρίς να μετράνε ώρες και κόπο. Εκεί κρίνεται τελικά το αποτέλεσμα. Στη διάρκεια, στη συνέπεια, στην αίσθηση ότι κάτι αφήνεται πίσω και δεν τελειώνει με το τελευταίο χειροκρότημα.
Υπάρχει ωστόσο και μια σοβαρή παράμετρος, που δεν μπορούμε να αγνοούμε. Σύλλογοι με διοικήσεις πιο «κοντά» στις δημοτικές αρχές, που ευνοούνται χρηματοδοτικά, ακόμη και για δράσεις μικρής εμβέλειας. Όχι απαραίτητα επειδή υπάρχει πραγματική ανάγκη ή ουσιαστικό αποτέλεσμα, αλλά γιατί ταιριάζουν σε ένα συγκεκριμένο αφήγημα πολιτισμού, όπως αυτό επιλέγει κάθε φορά να το παρουσιάσει η εκάστοτε δημοτική αρχή. Ένα αφήγημα που συχνά χτίζεται περισσότερο πάνω στην εικόνα και λιγότερο στην ουσία.
Να το ξεκαθαρίσουμε. Προφανώς και αυτοί οι σύλλογοι πρέπει να επιχορηγούνται. Το θέμα δεν είναι να αποκλειστεί κανείς. Το θέμα είναι ο τρόπος και τα κριτήρια. Δεν μπορεί η ενίσχυση να γίνεται με όρους εντυπωσιασμού ή –ακόμη χειρότερα– σε βάρος άλλων που παράγουν πραγματικό έργο, με συνέχεια και συνέπεια. Γιατί στο τέλος, αυτό που μένει δεν είναι η φωτογραφία της εκδήλωσης, αλλά το αποτύπωμα που αφήνει στην τοπική κοινωνία.
Και εδώ μπαίνει το δύσκολο κομμάτι, που συνήθως αποφεύγεται. Η αξιολόγηση. Η ανταποδοτικότητα. Λέξεις που συχνά ακούγονται «άβολες», αλλά είναι απολύτως αναγκαίες. Ναι, ένας σύλλογος μπορεί να διεκδικεί επιχορήγηση, ακόμη και σημαντική. Αλλά αυτό δεν μπορεί να γίνεται χωρίς μια στοιχειώδη, αντικειμενική αποτίμηση. Τι έκανε; Πόσο κόσμο άγγιξε; Ποια ήταν η απήχηση; Υπήρξε συνέχεια ή επρόκειτο για μια μεμονωμένη δράση; Υπάρχει συμβολή στην πολιτιστική ταυτότητα του τόπου ή απλώς μια πρόσκαιρη δραστηριότητα;
Αυτά τα ερωτήματα δεν μπαίνουν για να τιμωρήσουν κανέναν. Μπαίνουν για να διασφαλίσουν το αυτονόητο. Οτι οι δημοτικοί πόροι κατευθύνονται εκεί όπου πραγματικά αποδίδουν. Εκεί όπου υπάρχει δουλειά, συνέπεια και αποτέλεσμα. Διαφορετικά, η επιχορήγηση χάνει τον χαρακτήρα της. Δεν είναι πια εργαλείο ενίσχυσης του πολιτισμού, αλλά μηχανισμός ψηφοθηρίας.
Και οι συνέπειες είναι ορατές. Δημιουργούνται στρεβλώσεις. Καλλιεργούνται εξαρτήσεις. Ενισχύονται πρόσωπα και όχι δράσεις. Και τελικά αδικούνται εκείνοι που δουλεύουν σταθερά και αθόρυβα, χωρίς «πλάτες», χωρίς πρόσβαση, αλλά με πραγματικό έργο. Αυτοί είναι που συχνά μένουν εκτός, όχι γιατί δεν αξίζουν, αλλά γιατί δεν εντάσσονται στο «σωστό» πλαίσιο.
Ο πολιτισμός όμως δεν μπορεί να λειτουργεί με όρους εύνοιας. Δεν είναι πεδίο για δημόσιες σχέσεις, ούτε εργαλείο για τη διαχείριση εντυπώσεων. Αν θέλουμε να μιλάμε σοβαρά για πολιτιστική ανάπτυξη, χρειάζονται κανόνες. Διαφάνεια. Ξεκάθαρα κριτήρια. Και πάνω απ’ όλα, μια βασική αρχή που δεν σηκώνει εκπτώσεις: Κάθε ευρώ δημόσιου χρήματος οφείλει να επιστρέφει στην κοινωνία ως πραγματική αξία. Όχι ως εικόνα. Ως αποτέλεσμα.
