Η Καίτη Εμμανουηλίδου το οραματίστηκε χρόνια πριν. Από τη Στενωπό του Ρούπελ έως τον Αγγίτη και την Αμφίπολη, το σχέδιο παραμένει στο συρτάρι
Πρόσφατα, ψάχνοντας στα email μου, έπεσα πάνω σε ένα μήνυμα της αείμνηστης Καίτης Εμμανουηλίδου, με ημερομηνία 23 Φεβρουαρίου 2023. Σχεδόν δύο μήνες πριν φύγει από τη ζωή. Ήταν ακόμη ένα email αυτού του ανήσυχου πνεύματος, γεμάτο πληροφορίες, ιδέες και προβληματισμούς για ένα θέμα που είχε αφιερώσει πολύ χρόνο και ενέργεια: τη δημιουργία ενός Γεωπάρκου στις Σέρρες.
Για πολλούς ίσως να ήταν απλώς ακόμη μία ιδέα. Για την Καίτη Εμμανουηλίδου όμως ήταν κάτι πολύ περισσότερο. Ήταν ένα όραμα για το πώς ένας τόπος με τεράστιο φυσικό, ιστορικό και πολιτιστικό πλούτο μπορεί να σταματήσει να αντιμετωπίζει τα πλεονεκτήματά του αποσπασματικά και να αποκτήσει μια ενιαία ταυτότητα με διεθνή προοπτική.
Ως πρόεδρος του Ομίλου Φίλων Σερρών της UNESCO, η Καίτη εργάστηκε αθόρυβα αλλά επίμονα για να πείσει ότι οι Σέρρες διαθέτουν όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη δημιουργία ενός Γεωπάρκου διεθνούς εμβέλειας. Δυστυχώς, παρά την επιμονή της, το όραμα αυτό έμεινε ουσιαστικά στα χαρτιά.
Αλλά τι είναι ακριβώς ένα Γεωπάρκο; Πρόκειται για κάτι πολύ πιο σύνθετο από ένα απλό «πάρκο φύσης». Τα Γεωπάρκα είναι μεγάλες περιοχές με ιδιαίτερη γεωλογική αξία, που περιλαμβάνουν μοναδικά πετρώματα, φαράγγια, σπήλαια, απολιθώματα, γεωμορφολογικούς σχηματισμούς και γενικότερα ίχνη της ιστορίας της Γης. Ωστόσο, δεν περιορίζονται μόνο στη γεωλογία. Η φιλοσοφία τους συνδέει το φυσικό περιβάλλον με την ιστορία, τον πολιτισμό, τη βιοποικιλότητα, την τοπική παραγωγή και την καθημερινότητα των ανθρώπων.
Η UNESCO ορίζει τα Παγκόσμια Γεωπάρκα ως ενιαίες γεωγραφικές περιοχές διεθνούς γεωλογικής σημασίας, οι οποίες διαχειρίζονται μέσα από ένα ολοκληρωμένο σχέδιο προστασίας, εκπαίδευσης και βιώσιμης ανάπτυξης. Δεν πρόκειται για «κλειστές προστατευόμενες περιοχές», αλλά για ζωντανά εργαστήρια που κινητοποιούν τις τοπικές κοινωνίες και μετατρέπουν τον φυσικό και πολιτιστικό πλούτο σε εργαλείο γνώσης, τουρισμού και ανάπτυξης.
Σήμερα, παγκοσμίως υπάρχουν 241 αναγνωρισμένα Παγκόσμια Γεωπάρκα UNESCO σε 51 χώρες, ενώ η Ελλάδα διαθέτει πλέον 10 αναγνωρισμένα Γεωπάρκα UNESCO. Παραδείγματα όπως το Απολιθωμένο Δάσος Λέσβου, ο Ψηλορείτης, τα Μετέωρα ή το Γεωπάρκο Βίκου–Αώου αποδεικνύουν ότι τέτοιες πρωτοβουλίες δεν είναι θεωρίες και ευχολόγια, αλλά πραγματικά εργαλεία εξωστρέφειας, τουριστικής ανάπτυξης και εκπαίδευσης. Μάλιστα, μόλις πρόσφατα, η Νίσυρος εντάχθηκε στο Δίκτυο Παγκόσμιων Γεωπάρκων της UNESCO. Μια μικρή νησιωτική περιοχή κατάφερε, μέσα από σχέδιο, συνεργασία και επιμονή, να αποκτήσει διεθνή αναγνώριση, αναδεικνύοντας το μοναδικό ηφαιστειακό της τοπίο ως στοιχείο ταυτότητας και ανάπτυξης.
Και εύλογα γεννάται το ερώτημα: Αν το κατάφερε η Νίσυρος, γιατί όχι και οι Σέρρες; Αυτό ακριβώς πίστευε και η Καίτη, ότι θα μπορούσαν να πετύχει και ο τόπος μας. Το όραμα της αφορούσε ένα Γεωπάρκο Στρυμόνα, που θα ξεκινούσε από την είσοδο του ποταμού στη Στενωπό του Ρούπελ και θα εκτεινόταν έως τις εκβολές του στην Αμφίπολη. Ένα ενιαίο γεωγραφικό σύνολο που θα περιλάμβανε τη λίμνη Κερκίνη, το όρος Μπέλλες, την κοιλάδα του Στρυμόνα, το φαράγγι του Αγγίτη, σημαντικές γεωλογικές τοποθεσίες, περιοχές ιδιαίτερης βιοποικιλότητας, οικοσυστήματα, σπήλαια, τις οχυρώσεις της Γραμμής Μεταξά και τα ιστορικά οχυρά του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ιστορικά μνημεία, πολιτιστικές διαδρομές και φυσικά την τεράστια ιστορική και αρχαιολογική παρακαταθήκη της Αμφίπολης.
Με απλά λόγια, θα μπορούσε να ενώσει σε ένα ενιαίο αφήγημα όλα όσα σήμερα λειτουργούν διάσπαρτα και συχνά ασύνδετα. Τη φύση με την ιστορία. Τον ποταμό με τα βουνά. Τη βιοποικιλότητα με τη μνήμη. Το Ρούπελ με την Αμφίπολη. Την τοπική παραγωγή με τον επισκέπτη που αναζητά αυθεντικές εμπειρίες.
Ένα διεθνώς αναγνωρισμένο Γεωπάρκο δεν σημαίνει μόνο έναν τίτλο της UNESCO. Σημαίνει παγκόσμια προβολή, συμμετοχή σε διεθνή δίκτυα, δυνατότητες ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων, συνεργασίες με πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα, ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων, ενίσχυση του ήπιου τουρισμού και δημιουργία μιας κοινής αναγνωρίσιμης ταυτότητας για ολόκληρη την περιοχή.
Βεβαίως, ένα τέτοιο εγχείρημα δεν στήνεται από τη μία ημέρα στην άλλη. Το πρώτο βήμα είναι να υπάρξει πολιτική πρόθεση από τους δήμους και την Περιφέρεια ώστε να ανοίξει σοβαρά η συζήτηση. Να υπάρξει διαβούλευση, επιστημονική τεκμηρίωση, οριοθέτηση της περιοχής και μια ομάδα εργασίας που θα καταγράψει γεωλογικές τοποθεσίες, βιοποικιλότητα, πολιτιστικά χαρακτηριστικά και ιστορικά σημεία ενδιαφέροντος.
Το δύσκολο όμως, ας είμαστε ειλικρινείς, δεν είναι να βρεθούν τα στοιχεία. Αυτά υπάρχουν ήδη. Οι Σέρρες έχουν ποτάμια, βουνά, λίμνες, φαράγγια, σπήλαια, ιστορία χιλιάδων ετών και ένα από τα σημαντικότερα αμυντικά έργα της νεότερης Ελλάδας. Εκείνο που διαχρονικά λείπει είναι η διάθεση να δούμε τον τόπο λίγο πιο μπροστά από τον ορίζοντα της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης.
Ίσως τελικά η μεγαλύτερη δικαίωση για τη μνήμη της Καίτης Εμμανουηλίδου να μην είναι τα καλά λόγια που ακούγονται κάθε φορά που τη θυμόμαστε. Αλλά να ανοίξει, έστω και αργά, μια σοβαρή συζήτηση για ένα σχέδιο που εκείνη έβλεπε χρόνια μπροστά και που κάποιοι τότε προτίμησαν απλώς να προσπεράσουν.
