Αύριο στις 10:30 η επίσημη παράδοση στη Θεσσαλονίκη παρουσία των πρωθυπουργών Ελλάδας και Βουλγαρίας – Σε κλειστό κύκλο η τελετή
Ο ίδιος ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να παραδώσει στις Μονές τα 48 εκκλησιαστικά κειμήλια που επιστρέφουν από τη Βουλγαρία, μετά την ολοκλήρωση της έκθεσής τους στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης, στις αρχές Νοεμβρίου. Αυτό αναφέρει σημερινό ρεπορτάζ του Σταύρου Τζίμα στην εφημερίδα «Καθημερινή».
Πρόκειται για κειμήλια που προέρχονται από την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών, την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης, όπου και θα καταλήξουν περισσότερο από έναν αιώνα μετά την απομάκρυνσή τους κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Το πρώτο βήμα, ωστόσο, γίνεται αύριο στη Θεσσαλονίκη. Για τις 10:30 το πρωί του Σαββάτου (3/10/2026) έχει προγραμματιστεί στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού η επίσημη τελετή παράδοσης των 48 κειμηλίων από τη βουλγαρική στην ελληνική πλευρά. Στην τελετή θα είναι παρόντες οι πρωθυπουργοί Ελλάδας και Βουλγαρίας, Κυριάκος Μητσοτάκης και Ρούμεν Ράντεφ, παρουσία των οποίων θα υπογραφούν τα σχετικά πρωτόκολλα παράδοσης και παραλαβής.
Τα κειμήλια θα φτάσουν στη Θεσσαλονίκη με το βουλγαρικό πρωθυπουργικό αεροσκάφος, με το οποίο θα ταξιδέψουν ο Ρούμεν Ράντεφ και ο υπουργός Πολιτισμού της Βουλγαρίας Εφτίμ Μιλόσεφ.
Με το ίδιο αεροσκάφος θα πάρουν στη συνέχεια τον δρόμο για τη Σόφια τα λείψανα που αποδίδονται στον τσάρο Σαμουήλ, μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό από τις τέσσερις σαρκοφάγους που είχαν εντοπιστεί στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες.
Τα ελληνικά κειμήλια, πάντως, δεν θα μεταφερθούν άμεσα στις Σέρρες και στην Εικοσιφοίνισσα, καθώς θα παραμείνουν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού και θα εκτίθενται στο κοινό έως τις 5/11/2026.
Σε απολύτως κλειστό κύκλο η τελετη
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί και ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται η αυριανή τελετή στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού. Θα πραγματοποιηθεί σε πολύ στενό κύκλο, χωρίς, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουμε, την παρουσία εκπροσώπων των πολιτικών και θρησκευτικών αρχών των Σερρών και της Δράμας, των δύο περιοχών με τις οποίες συνδέονται άμεσα τα κειμήλια που επιστρέφουν από τη Βουλγαρία.
Πρόσκληση δεν έλαβαν οι Μητροπολίτες Σερρών και Νιγρίτης Θεολόγος και Δράμας Δωρόθεος, παρά το γεγονός ότι οι δύο τοπικές Εκκλησίες βρίσκονται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο της διεκδίκησης για την επιστροφή των κειμηλίων. Ο Δράμας Δωρόθεος μάλιστα επιβεβαίωσε δημόσια ότι δεν θα βρίσκεται στην τελετή, καθώς, όπως του γνωστοποιήθηκε, αυτή θα πραγματοποιηθεί σε στενό κύκλο.
Άγνωστο τι περιλαμβάνει η λίστα των 48 που είναι … 53
Την ίδια ώρα, άγνωστο παραμένει ποια ακριβώς είναι τα 48 κειμήλια που επιστρέφουν στην Ελλάδα και πόσα από αυτά προέρχονται από κάθε Μονή και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης, καθώς μέχρι σήμερα δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα αναλυτικός κατάλογος με την περιγραφή και την προέλευση κάθε αντικειμένου.
Σέρρες: Ποια είναι τελικά τα 48 κειμήλια που επιστρέφουν από τη Βουλγαρία;
Το ίδιο ερώτημα τίθεται και στη Βουλγαρία. Σύμφωνα με τη διευθύντρια του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου της χώρας, Μπόνι Πετρούνοβα, τα αντικείμενα δεν μπορούν προς το παρόν να παρουσιαστούν αναλυτικά, καθώς υπάρχει συμφωνία εμπιστευτικότητας μεταξύ των δύο πλευρών.
Η ίδια αποκάλυψε ότι ο επίσημος κατάλογος περιλαμβάνει 48 εγγραφές, οι οποίες στην πραγματικότητα αντιστοιχούν σε περίπου 53 επιμέρους αντικείμενα, καθώς ορισμένα κειμήλια αποτελούνται από περισσότερα τμήματα, ενώ πρόκειται κυρίως για εκκλησιαστικά σκεύη, εικόνες και λειψανοθήκες.
Το ερώτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς τα κειμήλια, τα χειρόγραφα και τα παλαιά βιβλία που αφαιρέθηκαν κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν πολύ περισσότερα. Ο Μητροπολίτης Δράμας Δωρόθεος, αναφερόμενος ειδικά στην Εικοσιφοίνισσα, κάνει λόγο για περίπου 800 κειμήλια και 430 χειρόγραφα, θέτοντας ουσιαστικά το ζήτημα της τύχης όσων μένουν εκτός της σημερινής συμφωνίας.
Η συμφωνία προβλέπει ότι Αθήνα και Σόφια θα συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις για την ταυτοποίηση και την ένταξη σε επόμενη συμφωνία και άλλων ιστορικών αντικειμένων «αμοιβαίου ενδιαφέροντος», χωρίς όμως μέχρι στιγμής να έχει γίνει γνωστό ποια και πόσα είναι αυτά, ποια από τα ελληνικά αιτήματα αναγνωρίζει η βουλγαρική πλευρά και κυρίως πότε και με ποιο καθεστώς θα μπορούσε να ακολουθήσει μια νέα επιστροφή.
Ερωτήματα για «παραχώρηση», «κατάθεση» ή ανταλλαγή
Την ίδια ώρα, ερωτήματα δημιουργεί η ακριβής νομική μορφή της συμφωνίας Ελλάδας–Βουλγαρίας. Παρότι τόσο η κυβερνητική ανακοίνωση όσο και τα περισσότερα δημοσιεύματα κάνουν λόγο για «επιστροφή» των 48 κειμηλίων στην Ελλάδα, το Μνημόνιο Κατανόησης που υπέγραψαν οι υπουργοί Πολιτισμού των δύο χωρών χρησιμοποιεί μια διαφορετική και ιδιαίτερα προσεκτική διατύπωση, κάνοντας λόγο για «αμοιβαία κατάθεση κειμηλίων ιστορικής αξίας».
Η διαφοροποίηση δεν είναι αμελητέα. Η Βουλγαρία παραδίδει στην Ελλάδα 48 κειμήλια που προέρχονται από την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών, την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης, ενώ την ίδια στιγμή η Ελλάδα παραδίδει στη Βουλγαρία τα λείψανα που αποδίδονται στον τσάρο Σαμουήλ, μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό των τεσσάρων σαρκοφάγων του Αγίου Αχιλλείου.
Το ερώτημα, επομένως, είναι τι ακριβώς σημαίνει νομικά η λέξη «κατάθεση». Πρόκειται για οριστική μεταβίβαση και επιστροφή της κυριότητας των 48 κειμηλίων στους φορείς από τους οποίους προέρχονται; Πρόκειται για μακροχρόνια παραχώρηση; Υπάρχουν όροι ή δυνατότητα ανάκλησης στο μέλλον; Και αντίστοιχα, με ποιο ακριβώς καθεστώς παραδίδονται στη Βουλγαρία τα λείψανα που αποδίδονται στον Σαμουήλ;
Απαντήσεις στα παραπάνω δεν προκύπτουν από τη δημοσιευμένη ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού, καθώς το πλήρες κείμενο του Μνημονίου και οι ειδικότεροι όροι των πρωτοκόλλων δεν παρατίθενται εκεί. Αυτό που ανακοινώνεται επισήμως είναι η «αμοιβαία κατάθεση», ενώ ταυτόχρονα η ίδια ανακοίνωση χρησιμοποιεί για τα 48 κειμήλια τη διατύπωση ότι «επιστρέφουν» στην Ελλάδα και ότι μετά την έκθεσή τους στη Θεσσαλονίκη θα παραδοθούν στις Μονές και στην Ιερά Μητρόπολη ανάλογα με την προέλευσή τους.
Αντιδράσεις και επιφυλάξεις
Η συμφωνία, πάντως, δεν γίνεται δεκτή χωρίς αντιδράσεις στην Ελλάδα, με τις ενστάσεις να επικεντρώνονται κυρίως στον μικρό αριθμό των 48 κειμηλίων, στο καθεστώς της «αμοιβαίας κατάθεσης» και στην παράδοση στη Βουλγαρία των λειψάνων που αποδίδονται στον τσάρο Σαμουήλ.
Ο Μητροπολίτης Δράμας Δωρόθεος εξέφρασε σοβαρές επιφυλάξεις, επισημαίνοντας ότι μόνο από την Εικοσιφοίνισσα είχαν αφαιρεθεί περίπου 800 κειμήλια και 430 χειρόγραφα και εκφράζοντας αμφιβολίες για το τι θα συμβεί με όσα παραμένουν στη Βουλγαρία. INFO Κριτική διατυπώνεται επίσης από ανθρώπους της επιστημονικής κοινότητας: ο βυζαντινολόγος και ομότιμος καθηγητής Paolo Odorico εξέφρασε ανησυχία μήπως η συμφωνία οδηγήσει στο να θεωρηθεί λήξαν το ευρύτερο ζήτημα, ενώ ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών Μάρκος Μπόλαρης υποστηρίζει ότι η επιστροφή των κειμηλίων αποτελεί υποχρέωση της βουλγαρικής πλευράς και δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αντικείμενο ανταλλαγής.
Δωρόθεος Δράμας: «Δεν είχα καμία ενημέρωση – Έχω επιφυλάξεις για τη συμφωνία για τα κειμήλια»
Αντιδράσεις καταγράφονται και από μέλη της αρχαιολογικής κοινότητας, με βασικό ερώτημα αν η παράδοση των λειψάνων του Σαμουήλ περιορίζει πλέον τη διαπραγματευτική δυνατότητα της Ελλάδας για τη διεκδίκηση των εκατοντάδων κειμηλίων και χειρογράφων που παραμένουν στη Βουλγαρία
