Ο Κανον. (ΕΕ) 2023/956 (CBAM) και οι επιπτώσεις του στον αγροτικό τομέα – Ο κύριος στόχος του CBAM είναι να αποτρέψει τη διαρροή άνθρακα

Του Αθανασίου Μπαντή

Με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2023/956 θεσπίστηκε ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (ΜΣΠΑ) / Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM), ο οποίος αποτελεί βασικό πυλώνα της δέσμης μέτρων «Fit for 55» της ΕΕ. Σημειώνω πως η δέσμη «Fit for 55» είναι ένα σύνολο νομοθετημάτων με στόχο να μειωθούν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ κατά τουλάχιστον 55% έως το 2030 και να τεθεί η ΕΕ σε πορεία επίτευξης κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050.

𝚺𝛕ό𝛘𝛐ς 𝛕𝛐𝛖 𝐂𝐁𝐀𝐌

Ο κύριος στόχος του CBAM είναι να αποτρέψει τη διαρροή άνθρακα (carbon leakage).

Η διαρροή άνθρακα συμβαίνει όταν επιχειρήσεις στην ΕΕ μεταφέρουν την παραγωγή τους σε χώρες με λιγότερο αυστηρούς κλιματικούς κανόνες, ή όταν τα προϊόντα της ΕΕ αντικαθίστανται από εισαγόμενα προϊόντα με υψηλότερο αποτύπωμα άνθρακα.

Ο CBAM επιδιώκει να εξασφαλίσει ότι η τιμή του άνθρακα των εισαγόμενων προϊόντων είναι ισοδύναμη με την τιμή του άνθρακα που καταβάλλεται για τα προϊόντα που παράγονται εντός της ΕΕ βάσει του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της ΕΕ (ΣΕΔΕ/ETS).

𝚷𝛆𝛅ί𝛐 𝚬𝛗𝛂𝛒𝛍𝛐𝛄ής

Ο CBAM καλύπτει αρχικά τις εισαγωγές ορισμένων ενεργοβόρων προϊόντων και προϊόντων υψηλού κινδύνου διαρροής άνθρακα. Τα προϊόντα αυτά περιλαμβάνουν:

-Λιπάσματα
-Ηλεκτρική ενέργεια
-Υδρογόνο
-Τσιμέντο
-Σίδηρο και Χάλυβα
-Αλουμίνιο

𝚾𝛒𝛐𝛎𝛐𝛅𝛊ά𝛄𝛒𝛂𝛍𝛍𝛂 𝚬𝛗𝛂𝛒𝛍𝛐𝛄ής

-Μεταβατική Περίοδος (1η Οκτωβρίου 2023 – 31 Δεκεμβρίου 2025): Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης, οι εισαγωγείς πρέπει μόνο να υποβάλλουν εκθέσεις σχετικά με τις ενσωματωμένες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου (GHG) των εισαγόμενων αγαθών, χωρίς οικονομική επιβάρυνση.
-Οριστική Εφαρμογή (Από 1η Ιανουαρίου 2026): Οι εισαγωγείς θα πρέπει να αγοράζουν και να παραδίδουν πιστοποιητικά CBAM για να καλύψουν τις ενσωματωμένες εκπομπές άνθρακα των εισαγόμενων αγαθών.

𝚬𝛑𝛊𝛑𝛕ώ𝛔𝛆𝛊ς 𝛔𝛕𝛐𝛎 𝚱𝛌ά𝛅𝛐 𝛕𝛚𝛎 𝚲𝛊𝛑𝛂𝛔𝛍ά𝛕𝛚𝛎

Τα λιπάσματα (κυρίως αυτά με βάση το άζωτο, όπως η αμμωνία, η νιτρική αμμωνία και η ουρία) περιλαμβάνονται στο πεδίο εφαρμογής του CBAM.

𝟏. 𝚨𝛖𝛏𝛈𝛍έ𝛎𝛐 𝚫𝛊𝛐𝛊𝛋𝛈𝛕𝛊𝛋ό 𝛋𝛂𝛊 𝚲𝛐𝛄𝛊𝛔𝛕𝛊𝛋ό 𝚽𝛐𝛒𝛕ί𝛐

Κατά την μεταβατική περίοδο (έως 31-12-2025), οι εισαγωγείς λιπασμάτων (ή οι έμμεσοι τελωνειακοί αντιπρόσωποι) πρέπει να συλλέγουν και να υποβάλλουν τριμηνιαίες εκθέσεις με λεπτομερή στοιχεία για:
-Την ποσότητα των εισαγόμενων λιπασμάτων.
-Τις πραγματικές (ή, ελλείψει αυτών, τις προκαθορισμένες) ενσωματωμένες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου (κυρίως διοξειδίου του άνθρακα – CO2 και οξειδίου του αζώτου – N2O από την παραγωγή αμμωνίας/λιπασμάτων) στη χώρα καταγωγής.
-Τυχόν τιμή άνθρακα που καταβλήθηκε στη χώρα καταγωγής.

𝟐. Ά𝛍𝛆𝛔𝛈 𝚬𝛑ί𝛑𝛕𝛚𝛔𝛈 𝛔𝛕𝛊ς 𝚻𝛊𝛍ές 𝚬𝛊𝛔𝛂𝛄𝛚𝛄ής (𝚨𝛑ό 𝟏-𝟏-𝟐𝟎𝟐𝟔)

Από την 1η Ιανουαρίου 2026, ο CBAM θα έχει άμεση επίπτωση στο κόστος εισαγωγής των λιπασμάτων, λόγω:
-Κόστος Πιστοποιητικών CBAM: Οι εισαγωγείς θα είναι υποχρεωμένοι να αγοράζουν πιστοποιητικά CBAM σε τιμή που θα αντιστοιχεί στην τρέχουσα μέση τιμή των δικαιωμάτων στο ΣΕΔΕ/ETS της ΕΕ (€/τόνο CO2e).
-Υπολογισμός Κόστους: Το συνολικό κόστος CBAM για τα εισαγόμενα λιπάσματα θα υπολογίζεται με βάση τον ενσωματωμένο άνθρακα (τόνοι CO2e/τόνο προϊόντος) επί την τιμή του πιστοποιητικού CBAM.
-Προσαρμογή για Τιμή Άνθρακα Εκτός ΕΕ: Αν ο παραγωγός στη χώρα καταγωγής έχει ήδη καταβάλει ένα υποχρεωτικό αντίτιμο για τον άνθρακα στη χώρα του, αυτό το ποσό θα αφαιρείται από το κόστος των πιστοποιητικών CBAM.

Τέλος CBAM = (Ενσωματωμένες Εκπομπές) x (Τιμή ETS/CBAM) – (Πληρωμένη Τιμή Άνθρακα εκτός ΕΕ)

𝟑. 𝚨𝛎𝛂𝛍𝛆𝛎ό𝛍𝛆𝛎𝛈 𝚨ύ𝛏𝛈𝛔𝛈 𝛕𝛚𝛎 𝚻𝛊𝛍ώ𝛎 𝚬𝛊𝛔𝛂𝛄𝛚𝛄ής 𝚲𝛊𝛑𝛂𝛔𝛍ά𝛕𝛚𝛎

Καθώς η παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων είναι ενεργοβόρα (μεγάλη χρήση φυσικού αερίου για την παραγωγή αμμωνίας), οι ενσωματωμένες εκπομπές άνθρακα είναι σημαντικές.
-Ανταγωνιστικότητα: Τα εισαγόμενα λιπάσματα από χώρες με υψηλό αποτύπωμα άνθρακα (π.χ. λόγω χρήσης άνθρακα ή λιγνίτη στην ενέργεια) και χωρίς εθνικό σύστημα τιμολόγησης άνθρακα θα επιβαρυνθούν σημαντικά.
-Διαμόρφωση Τιμών: Η επιβάρυνση του CBAM θα μετακυλιστεί αναπόφευκτα στην τιμή πώλησης εντός της ΕΕ και, κατά συνέπεια, στην Ελλάδα.
-Εκτίμηση: Για εισαγόμενα λιπάσματα υψηλών εκπομπών, η αύξηση στο κόστος εισαγωγής μπορεί να είναι σημαντική, καθιστώντας τα λιγότερο ανταγωνιστικά έναντι των λιπασμάτων που παράγονται στην ΕΕ ή αυτών που προέρχονται από χώρες με «καθαρή» παραγωγή ή ισοδύναμη τιμολόγηση άνθρακα.

𝟒. 𝚬𝛑𝛊𝛑𝛕ώ𝛔𝛆𝛊ς 𝛔𝛕𝛈𝛎 𝚬𝛌𝛌𝛈𝛎𝛊𝛋ή 𝚨𝛄𝛐𝛒ά

Η Ελλάδα είναι εξαρτημένη από εισαγωγές σε πολλά είδη λιπασμάτων.
-Κόστος για τον Αγροτικό Τομέα: Η αύξηση της τιμής των εισαγόμενων λιπασμάτων (που αποτελούν σημαντικό κόστος παραγωγής) θα επιβαρύνει τον Έλληνα αγρότη.
-Στροφή σε Προμηθευτές: Οι εισαγωγείς και οι διανομείς στην Ελλάδα ενδέχεται να αναζητήσουν νέες πηγές προμήθειας από χώρες:
o είτε με χαμηλότερες εκπομπές άνθρακα (π.χ. παραγωγή αμμωνίας με ανανεώσιμες πηγές ή δέσμευση άνθρακα).
o είτε με ισοδύναμο μηχανισμό τιμολόγησης άνθρακα (για να επωφεληθούν της έκπτωσης CBAM).
-Προώθηση Ανανεώσιμων: Μακροπρόθεσμα, ο CBAM λειτουργεί ως κίνητρο για τους παραγωγούς τρίτων χωρών να «πρασινίσουν» τις διαδικασίες παραγωγής λιπασμάτων τους, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε εισαγωγές «πιο καθαρών» (χαμηλότερων εκπομπών) προϊόντων λίπνασης.

𝚺𝛖𝛍𝛑έ𝛒𝛂𝛔𝛍𝛂

Ο CBAM θα λειτουργήσει ως ένα τελωνειακό δασμολογικό μέτρο συνδεδεμένο με το περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

𝚨𝛎𝛕𝛊𝛔𝛕𝛂𝛉𝛍𝛊𝛔𝛕𝛊𝛋ά «𝛍έ𝛕𝛒𝛂» 𝛄𝛊𝛂 𝛕𝛈𝛎 𝛍𝛆ί𝛚𝛔𝛈 𝛕𝛐𝛖 𝛋ό𝛔𝛕𝛐𝛖ς 𝛌𝛊𝛑𝛂𝛔𝛍ά𝛕𝛚𝛎 𝛉𝛂 𝛖𝛑ά𝛒𝛏𝛐𝛖𝛎, 𝛔𝛆 𝛆𝛑ί𝛑𝛆𝛅𝛐 𝚬𝚬;