Ο Γιάννης Πούλιος μιλά στο LionNews.gr για την πορεία και την επίδραση του εγχειριδίου της ιστορίας των Σερρών που διδάσκεται εδώ και περισσότερα από δέκα χρόνια
Η σχολική κοινότητα του νομού Σερρών διαθέτει εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία ένα σημαντικό εργαλείο για τη γνωριμία των μαθητών με το παρελθόν του τόπου τους. Πρόκειται για το εγχειρίδιο τοπικής ιστορίας που εκδόθηκε το 2013 από τη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Σερρών και αξιοποιείται σε διάφορες βαθμίδες της εκπαίδευσης, κυρίως στις τάξεις Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού αλλά και στην Α΄ Γυμνασίου.
Στόχος της πρωτοβουλίας ήταν να φέρει τους μαθητές πιο κοντά στην ιστορία της περιοχής μέσα από μια πιο βιωματική και μαθητοκεντρική προσέγγιση, δίνοντας έμφαση όχι μόνο στα ιστορικά γεγονότα αλλά και στην καθημερινή ζωή, τις εμπειρίες και την πολιτιστική ταυτότητα του τόπου.
Ο σύμβουλος εκπαίδευσης δασκάλων της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Σερρών, Γιάννης Πούλιος, μιλώντας στο LionNews.gr, επιχειρεί έναν απολογισμό της πορείας του βιβλίου από την έκδοσή του μέχρι σήμερα. Όπως επισημαίνει, η διδασκαλία του συνέβαλε ουσιαστικά στο να γνωρίσουν οι μαθητές καλύτερα την τοπική ιστορία, καλύπτοντας ένα σημαντικό κενό στο εκπαιδευτικό υλικό, ενώ εκφράζει την ελπίδα ότι η γνώση της ιστορίας του τόπου θα αποτελέσει ακόμη πιο ενεργό στοιχείο της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Λαμβάνοντας υπόψη ότι το σχολικό εγχειρίδιο τοπικής ιστορίας έχει «γαλουχήσει» σχεδόν μια γενιά μαθητών, θεωρείτε ότι έχει ενισχύσει τη γνώση των μαθητών για την ιστορία του τόπου; Από πότε διδάσκεται;
Το υποστηρικτικό υλικό για τη διδασκαλία της τοπικής ιστορίας αξιοποιείται στα σχολεία από τη σχολική χρονιά 2013-2014. Τότε προωθήθηκε στις βιβλιοθήκες των Δημοτικών, των Γυμνασίων και των Λυκείων και χρησιμοποιείται κυρίως από τις τάξεις Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού αλλά και από την Α΄ Γυμνασίου.
Παράλληλα αξιοποιείται και από μικρότερες τάξεις του Δημοτικού. Υπάρχουν κεφάλαια για τη μυθολογία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ακόμη και στη Γ΄ Δημοτικού. Όταν ένας εκπαιδευτικός θέλει να ασχοληθεί ουσιαστικά με την τοπική ιστορία, μπορεί να επιλέξει ενότητες και δραστηριότητες που ταιριάζουν στο μάθημά του, ανεξάρτητα από την τάξη.
Το βιβλίο χρησιμοποιείται επίσης και σε μεγαλύτερες τάξεις, όπως στα λύκεια, κυρίως στο πλαίσιο των project. Εφόσον δεν υπάρχει άλλο εγχειρίδιο για τη διδασκαλία της τοπικής ιστορίας, λειτουργεί ως βασικό σημείο αναφοράς για πολλούς εκπαιδευτικούς.
Ήδη διαπιστώνεται ότι η χρήση του έχει ενισχύσει τη γνώση των μαθητών για την τοπική ιστορία, καλύπτοντας ένα σημαντικό κενό. Η Διεύθυνση Εκπαίδευσης Σερρών είναι η μόνη στην Ελλάδα που διαθέτει ένα τέτοιο εγχειρίδιο, το οποίο συγκεντρώνει την ύλη με παιδαγωγικά χαρακτηριστικά και έχει εγκριθεί από το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής.
Όταν εκδόθηκε το βιβλίο, το θεσμικό πλαίσιο δεν ευνοούσε ιδιαίτερα τη διδασκαλία της τοπικής ιστορίας. Σήμερα όμως προβλέπεται ότι έως και το 20% του χρόνου διδασκαλίας της Ιστορίας μπορεί να αφιερωθεί σε τοπικά θέματα. Για παράδειγμα, αν ένας εκπαιδευτικός διδάσκει 50 ώρες ιστορίας τον χρόνο, μπορεί να διαθέσει περίπου 10-12 ώρες στην τοπική ιστορία.
Φέτος υπήρξε και μια ευνοϊκή συγκυρία, καθώς το Υπουργείο Παιδείας και το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής προώθησαν το πρόγραμμα “Ενεργός Πολίτης”, στο οποίο εντάσσεται και η τοπική ιστορία. Έτσι, κάτι που στο παρελθόν ήταν προαιρετικό, πλέον γίνεται υποχρεωτικό για τα σχολεία, ιδίως στις μεγαλύτερες τάξεις.
Για τον λόγο αυτό καλέσαμε τα σχολεία να υλοποιήσουν δράσεις τοπικής ιστορίας, να τις αναρτήσουν στις ιστοσελίδες τους και να μας στείλουν έναν απολογισμό. Σε αυτή τη διαδικασία το βιβλίο αποτελεί έναν πολύτιμο σύμμαχο.
Μπορούμε να πούμε ότι σχεδόν μία γενιά μαθητών έχει διδαχθεί το βιβλίο;
Ναι, αλλά με έναν αστερίσκο: η αξιοποίησή του ήταν προαιρετική. Τα βιβλία στάλθηκαν στις βιβλιοθήκες των σχολείων, όμως σε ορισμένες περιπτώσεις απλώς παρέμειναν στα ράφια.
Υπάρχουν σχολεία που αξιοποίησαν το βιβλίο συστηματικά και άλλα που το χρησιμοποίησαν λιγότερο. Το γεγονός όμως ότι πλέον υπάρχει ευνοϊκότερο θεσμικό πλαίσιο έφερε το βιβλίο ξανά στο προσκήνιο.
Στα δώδεκα χρόνια που έχουν περάσει από την έκδοσή του, έχουμε δει να υλοποιούνται πολλά project και προγράμματα τοπικής ιστορίας. Είναι ιδιαίτερα θετικό ότι κινητοποίησαν τους μαθητές, γιατί πρόκειται για έναν ελκυστικό τρόπο να γνωρίσουν την ιστορία.
Το βιβλίο είναι μαθητοκεντρικό: δεν βασίζεται στην αποστήθιση, αλλά ενθαρρύνει τα παιδιά να γίνουν μικροί ερευνητές, αξιοποιώντας το παιχνίδι, τα θεατρικά δρώμενα και τις ιστορικές πηγές. Παράλληλα εστιάζει περισσότερο στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων και λιγότερο στις ημερομηνίες και τα γεγονότα».
Έχετε κάποιο προσωπικό παράδειγμα από εργασίες μαθητών που δημιουργήθηκαν με αφορμή το βιβλίο;
Στο πλαίσιο των project που υλοποιήθηκαν προέκυψαν πολλά εκπαιδευτικά προϊόντα: διηγήματα, ποιήματα, τραγούδια, αφίσες, ακόμη και ψηφιακά παιχνίδια.Έχουμε δει πολύ όμορφες δουλειές, όπως ποιήματα για τον Εμμανουήλ Παπά, τραγούδια, δοκίμια και αφίσες. Όλες αυτές οι εργασίες αποτυπώνουν τη γνώση αλλά και την ευαισθησία των παιδιών.
Είναι σημαντικό αυτές οι δουλειές να αναδεικνύονται από τα σχολεία, γιατί έτσι κινητοποιείται και η τοπική κοινωνία. Άλλωστε, πολλές φορές ούτε οι οικογένειες γνωρίζουν την τοπική ιστορία. Μέσα από τα παιδιά αρχίζει να τη μαθαίνει και η ίδια η κοινότητα.
Θα ήταν ευχής έργο να τυπωθεί το βιβλίο και να δοθεί σε όλα τα σπίτια. Οι Σέρρες είναι ένας τόπος με πλούσια ιστορία, η οποία συνδέεται και με τα προβλήματα του παρόντος. Για να κατανοήσουμε το σήμερα, πρέπει να γνωρίζουμε το παρελθόν.
Συχνά το βλέπουμε και στις σχολικές γιορτές: τα παιδιά καλούνται να μιλήσουν για ιστορικά γεγονότα αλλά έχουν συγκεχυμένη εικόνα. Επομένως, ακόμη και σήμερα, το 2026, η γνώση της τοπικής ιστορίας παραμένει ζητούμενο.
Για παράδειγμα, πλησιάζει η 25η Μαρτίου. Το οθωμανικό παρελθόν της πόλης των Σερρών πρέπει να το γνωρίζουμε και να το μελετούμε, γιατί από αυτό προέκυψε η σύγχρονη ιστορία της. Πολλά στοιχεία του παρελθόντος έχουν χαθεί κάτω από πολυκατοικίες και άσφαλτο. Όλα τα κομμάτια της ιστορίας μας αξίζουν σεβασμό.
Θα μπορούσε το συγκεκριμένο εγχειρίδιο να αποτελέσει πρότυπο και για άλλες διευθύνσεις εκπαίδευσης της χώρας;
Βεβαίως. Το εγχειρίδιο έχει παρουσιαστεί σε εκδηλώσεις και συνέδρια και έχει γίνει σχετική διάχυση. Άλλωστε, η βράβευσή του από το Υπουργείο Παιδείας στο πλαίσιο του θεσμού της Αριστείας στην Εκπαίδευση είχε ακριβώς αυτόν τον στόχο: να αποτελέσει παράδειγμα και για άλλες περιοχές.
Ποια στοιχεία του βιβλίου το καθιστούν παιδαγωγικά αποτελεσματικό για τους μαθητές;
Το βιβλίο προτείνει αντισυμβατικές διδακτικές διαδικασίες και παιδαγωγικά εργαλεία που είναι ελκυστικά για τα παιδιά, όπως δημιουργική γραφή, εικαστική έκφραση, παιχνίδι και θεατρικά δρώμενα.
Δεν βασίζεται στην αποστήθιση και αυτό το κάνει πιο ελκυστικό σε σχέση με τη διδασκαλία της γενικής ιστορίας. Όσο για τις ενότητες, οι μικρότερες ηλικίες δείχνουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη μυθολογία, ενώ οι μεγαλύτεροι μαθητές προσελκύονται περισσότερο από τις νεότερες περιόδους της ιστορίας του τόπου.
Θεωρείτε ότι το βιβλίο βοήθησε τους μαθητές να αναπτύξουν σχέση με την τοπική ιστορία και την ταυτότητα του τόπου τους;
Αυτή είναι η ελπίδα της Διεύθυνσης και της συγγραφικής ομάδας. Ο στόχος μας ήταν να μάθουν τα παιδιά την ιστορία του τόπου τους και μέσα από αυτή τη γνώση να τον αγαπήσουν.
Δεν υπάρχουν ερευνητικά δεδομένα που να αποτυπώνουν επιστημονικά την επίδραση του βιβλίου στις στάσεις των μαθητών. Ωστόσο είμαι βέβαιος ότι όπου αξιοποιήθηκε, καλλιεργήθηκε η ιστορική συνείδηση των παιδιών και ενισχύθηκε το ενδιαφέρον τους για τον τόπο τους.
Οι συντελεστές της έκδοσης
Ο κ. Πούλιος θέλησε επίσης να ευχαριστήσει όσους συνέβαλαν στη δημιουργία του εγχειριδίου, αναφέροντας ιδιαίτερα τον αείμνηστο Δημήτρη Σιαμάγκα και τα μέλη της συγγραφικής ομάδας: Ευαγγελία Βαρσάμη, Βασιλική Γαλάνη, Αντρέα Γκένιο, Ζαφείρη Ζαπρούδη, Δημήτρη Κολλιόπουλο, Σπύρο Κυριακίδη, Αναστάσιο Λασπά και Θεμιστοκλή Τσικαλά.
Τη φιλολογική επιμέλεια είχε η Χρυσάνθη Παλάζη, ενώ ιστορικές διορθώσεις έγιναν από τον Χαράλαμπο Βουρουτζίδη και τον Γιάννη Τσαρούχα. Ιστορικός σύμβουλος της έκδοσης ήταν ο καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας του ΑΠΘ Ιάκωβος Μιχαηλίδης.
Παράλληλα ευχαρίστησε τα Γενικά Αρχεία του Κράτους Νομού Σερρών, την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτας, την Εταιρεία Μελέτης και Έρευνας της Ιστορίας των Σερρών (Ε.Μ.Ε.Ι.Σ.), καθώς και όσους παραχώρησαν αρχειακό υλικό καθώς και τους διευθυντές Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Σερρών Χρήστο Κρυστάλλη που ημερών της δικής του διοίκησης εκδόθηκε το βιβλίο αλλά και τους επόμενους που το στήριξαν και είναι οι Αναστάσιος Λυμπούδης,Ξενοφών Παπασταμόπουλος και ο σημερινός Γιάννης Καραβασίλης.
Τέλος ευχαρίστησε τους χορηγούς που ήταν η Π.Ε. Σερρών, η Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης, τους Δήμους του Νομού τον σύλλογο Εκπαιδευτικών Π.Ε. Σερρών «Εμμανουήλ Παππάς» και τους Αντώνιο Ορ. Σιάρκο, και Γεώργιο και Δημήτριο Κάντζα.
