Η νεανική παραβατικότητα είναι ένα πολυπαραγοντικό κοινωνικό φαινόμενο που απαιτεί άμεση και συλλογική αντιμετώπιση
Με ιδιαίτερη δυσκολία αποφάσισα να καταθέσω κάποιες σκέψεις για το φαινόμενο της νεανικής παραβατικότητας, με αφορμή τη θλιβερή είδηση της ακραίας εφηβικής βίας που σημειώθηκε πριν από λίγες ημέρες στον τόπο μας και οδήγησε στην απώλεια μιας ανθρώπινης ζωής.
Είναι πλέον δεδομένο και ευρέως αποδεκτό ότι ο θεσμός της οικογένειας έχει αποδυναμωθεί εδώ και χρόνια, ενώ ο ρόλος των εκπαιδευτικών έχει απονευρωθεί για λόγους που δεν είναι της παρούσης να αναλυθούν. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, καθίσταται σχεδόν αναπόφευκτο τα κοινωνικά δίκτυα να υποκαθιστούν τη γονεϊκή παρουσία, με αποτέλεσμα τα ανήλικα και άγουρα μυαλά των νέων να «ποτίζονται» με πρότυπα συμπεριφοράς και πληροφορίες ξένες προς τις κοινωνικά αποδεκτές αξίες.
Η νεανική παραβατικότητα αποτελεί ένα ιδιαίτερα σύνθετο και πολυπαραγοντικό πρόβλημα, το οποίο εμπλέκει οικονομικές, πολιτισμικές, κοινωνικές και νομικές παραμέτρους. Βρίσκεται σε έξαρση και δύσκολα μπορεί να αναστραφεί χωρίς μια οργανωμένη, συντονισμένη και ταυτόχρονη παρέμβαση της Πολιτείας και όλων των θεσμικών της οργάνων, ώστε το φαινόμενο να αναχαιτιστεί αποτελεσματικά.
Δεν θα επαναλάβουμε τη χιλιοειπωμένη φράση «το μαχαίρι έφτασε στο κόκαλο», καθώς η κατάχρησή της έχει απογυμνώσει το νόημα και τη δραματικότητά της. Η νεανική παραβατικότητα υπάρχει, επιμένει και βρίσκει πρόσφορο έδαφος για να αναπτύσσεται. Όταν τα περιστατικά χάνουν την επικαιρότητά τους, όλα ξεχνιούνται, μαζί και το «φοβερό μαχαίρι του μύθου».
Πρωτίστως, το βασικό κύτταρο της κοινωνικής ζωής, η οικογένεια, οφείλει να ανακτήσει τον ρόλο και την υπόστασή της. Να στηρίζει τα παιδιά, να τα νουθετεί και, σε αγαστή συνεργασία με το σχολείο και τους εκπαιδευτικούς, να συμβάλλει στον έλεγχο της συμπεριφοράς τους και στη σωστή κοινωνικοποίησή τους.
Κάθε μορφή παραβατικής συμπεριφοράς πρέπει να αντιμετωπίζεται έγκαιρα, με σαφές θεσμικό πλαίσιο και, όπου απαιτείται, με αυστηροποίηση των νόμων. Όταν ένα παιδί εθιστεί σε έναν συγκεκριμένο τρόπο ζωής και συμπεριφοράς, η αλλαγή καθίσταται ιδιαίτερα δύσκολη. Ο άνθρωπος είναι μιμητικό ον· αντιγράφει, συχνά πλειοδοτεί σε ακραίες συμπεριφορές, οι οποίες σήμερα ενισχύονται περαιτέρω από τα κοινωνικά δίκτυα. Τα τελευταία ωθούν τη νεολαία σε έναν ανούσιο ανταγωνισμό για προβολή και αποδοχή, με επίκεντρο το ίδιο το πρόσωπο του εφήβου.
Τις τελευταίες ημέρες διάβασα ενδιαφέροντα άρθρα με κοινή συνισταμένη την άποψη ότι οι φυλακές δεν αποτελούν χώρους σωφρονισμού για τα παιδιά. Συμφωνώ απόλυτα. Οι φυλακές λειτουργούν ως αποθήκες ψυχών και ως φόβητρο, όχι ως μέσο ουσιαστικής επανένταξης.
Καταθέτω αυτές τις σκέψεις ως έναν προβληματισμό για τη νεανική παραβατικότητα, γνωρίζοντας πως υπάρχουν και άλλες αιτίες που την τροφοδοτούν, καθώς και διαφορετικές προσεγγίσεις που μπορούν να προταθούν από ειδικότερους. Το ζήτημα αυτό, ωστόσο, οφείλει να μας απασχολήσει όλους. Είναι επιτακτική ανάγκη τα φίλτρα πρόληψης να λειτουργήσουν έγκαιρα, πριν βρεθούμε ξανά να μιλάμε για το «φοβερό μαχαίρι του μύθου» και τη διαιώνιση μιας τόσο θλιβερής κοινωνικής πραγματικότητας.
