Η λύση δεν είναι να περιμένουμε να συμφωνήσουν όλα τα μητρώα αλλά να δημιουργήσουμε έναν ασφαλή δρόμο για τον πραγματικό παραγωγό
Του Αθανάσιου Μπαντή
Η πρόσφατη εξέλιξη με το ΜΙΔΑ και οι βελτιώσεις που ανακοινώθηκαν από την ΑΑΔΕ για το myAGRO και τη διασταύρωση των αγροτεμαχίων με το Κτηματολόγιο αναδεικνύουν ένα ζήτημα που έχω επισημάνει επανειλημμένα.
Το πρόβλημα δεν είναι η ψηφιοποίηση. Το πρόβλημα είναι να θεωρήσουμε ότι όλα τα ψηφιακά μητρώα αποτυπώνουν ήδη με απόλυτη ακρίβεια την πραγματική εικόνα της ελληνικής γης.
Οι διαφορές μεταξύ Ε9 και Κτηματολογίου, οι διαφορετικές επιφάνειες, οι κληρονομιές, οι συνιδιοκτησίες και οι διαφορετικές αποτυπώσεις της ίδιας έκτασης δημιουργούν ένα σύνθετο ψηφιακό παζλ.
Το ίδιο πρόβλημα μεταφέρεται στο ΟΣΔΕ μέσω του ΑΤΑΚ. Ένας αγρότης μπορεί να καλλιεργεί νόμιμα ένα αγροτεμάχιο και να πληρώνει το ενοίκιο του, αλλά ένα λάθος ή μια παλαιότερη καταχώριση του ιδιοκτήτη στο Ε9 να μεταφέρεται στον δικό του φάκελο και να δημιουργεί πρόβλημα στην πληρωμή του.
Αυτό δεν μπορεί να αποτελεί τη λογική ενός σύγχρονου συστήματος αγροτικών ενισχύσεων.
Το νέο δεδομένο
Η ΑΑΔΕ αναγνωρίζει πλέον, κατά την πρώτη εφαρμογή της ψηφιακής διασταύρωσης ΟΣΔΕ–Κτηματολογίου, ότι είναι δυνατόν να εμφανίζονται δικαιολογημένες αποκλίσεις και προβλέπει ελάχιστο ποσοστό γεωχωρικής επικάλυψης 55% στις σχετικές περιπτώσεις.
Ακόμη σημαντικότερο: μέσω του myAGRO ο παραγωγός μπορεί να δηλώσει συγκεκριμένο λόγο μη ταυτοποίησης του ΚΑΕΚ, όπως αγορά, δωρεά, κληρονομιά ή ΚΑΕΚ «αγνώστου ιδιοκτήτη», ενώ η αίτηση μπορεί να ολοκληρώνεται και να ακολουθεί ο έλεγχος.
Αυτό είναι ένα σημαντικό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση.
Οι επιλογές μη ταυτοποίησης του ΚΑΕΚ δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος
Αρκεί να δει κανείς τις επιλογές που δίνει το σύστημα στον παραγωγό για τη μη ταυτοποίηση ενός ΚΑΕΚ: αγορά ακινήτου, κληρονομιά, δωρεά, επικαρπία, ανταλλαγή, χρησικτησία, κοινωνία κληρονόμων, αναγκαστικός συνεταιρισμός, μη ολοκλήρωση αναδασμού, κτηματολογική αγωγή, ένσταση στο Κτηματολόγιο, ακίνητο αγνώστου ιδιοκτήτη, διαφορετική αποτύπωση και άλλες περιπτώσεις.
Η μη ταυτοποίηση ενός ΚΑΕΚ δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι υπάρχει πρόβλημα με τον αγρότη ή την πραγματική καλλιέργεια.
Ένα αγροτεμάχιο μπορεί, για παράδειγμα, να ανήκει κατά ψιλή κυριότητα σε ένα πρόσωπο και να υπάρχει επικαρπία σε άλλο. Το Κτηματολόγιο μπορεί να εμφανίζει τα δικαιώματα με έναν συγκεκριμένο τρόπο, ενώ στο ΟΣΔΕ να δηλώνεται η πραγματική χρήση από εκείνον που καλλιεργεί.
Ποιος μπορεί να λύσει αυτή την ιδιοκτησιακή σχέση μέσα από ένα ΚΥΔ; ΚΑΝΕΝΑΣ.
Τα ΚΥΔ δεν μπορούν να λύσουν το κτηματολογικό και ιδιοκτησιακό ζήτημα της χώρας.
Μπορούν όμως να βοηθήσουν τον παραγωγό να αποτυπώσει σωστά την πραγματική του κατάσταση, να δηλώσει τον λόγο της μη ταυτοποίησης και να υποβάλει τα απαραίτητα στοιχεία ώστε η υπόθεση να ελεγχθεί.
Η πλήρης ταυτοποίηση όλων των μητρώων δεν μπορεί να αποτελεί προϋπόθεση για την προστασία του πραγματικού παραγωγού.
Η πρότασή μου: ένα ενιαίο ψηφιακό σύστημα
Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να γίνει «τέλεια» η συμφωνία μεταξύ Ε9, Κτηματολογίου, ΜΙΔΑ, ΑΤΑΚ και ΚΑΕΚ.
Να κάνουμε το αντίστροφο. Να δημιουργήσουμε ένα ενιαίο ψηφιακό σύστημα γεωχωρικής τεκμηρίωσης της αγροτικής χρήσης, που θα συνδέει: ΚΑΕΚ / ΑΤΑΚ / Ε9 / ΜΙΔΑ / e-μισθωτήριο / ΟΣΔΕ / monitoring.
Τα δεδομένα πρέπει να συνδεθούν και να συνεργάζονται, όχι να αλληλοαναιρούνται.
Ο ΚΑΕΚ μπορεί να λειτουργήσει ως γεωχωρικός σύνδεσμος μεταξύ της πραγματικής θέσης του ακινήτου και των διαφορετικών διοικητικών μητρώων.
Και μέχρι να ολοκληρωθεί η πλήρης ταυτοποίηση καμία απόκλιση μεταξύ μητρώων δεν πρέπει να οδηγεί αυτομάτως σε αποκλεισμό του πραγματικού παραγωγού, εφόσον υπάρχει αξιόπιστη δυνατότητα τεκμηρίωσης της πραγματικής κατοχής, χρήσης και καλλιέργειας.
Η μεταβατική περίοδος είναι η «γέφυρα»
Εδώ βρίσκεται η ουσία της πρότασής μου. Εάν το Ε9 γράφει 10 στρέμματα, το Κτηματολόγιο 11 και ο αγρότης καλλιεργεί 10,5, δεν μπορεί το πληροφοριακό σύστημα να θεωρεί αυτομάτως ότι ο αγρότης είναι παραβάτης.
Πρέπει να υπάρχει ελεγχόμενη απόκλιση προς διερεύνηση.
Η ίδια λογική πρέπει να εφαρμοστεί με σαφείς κανόνες σε συνιδιοκτησίες, κληρονομιές, εκκρεμείς αποδοχές κληρονομιάς, παλαιές εγγραφές, διαφορετικές μετρήσεις, διορθώσεις Ε9 και περιπτώσεις όπου η πραγματική αγροτική χρήση διαφέρει από την παλαιότερη διοικητική καταγραφή.
Γιατί η ελληνική ύπαιθρος δεν δημιουργήθηκε σήμερα από ένα πληροφοριακό σύστημα.
Η πραγματική κατοχή και καλλιέργεια της γης προηγείται χρονικά των ψηφιακών μητρώων.
ΚΥΔ: οι καθημερινοί μαχητές του ΟΣΔΕ
Πίσω από κάθε ψηφιακή διαδικασία υπάρχει ένας άνθρωπος.
Υπάρχουν τα ΚΥΔ και οι εργαζόμενοί τους, που βρίσκονται καθημερινά δίπλα στον αγρότη και τον κτηνοτρόφο.
Είναι, στην πράξη, οι καθημερινοί μαχητές του ΟΣΔΕ.
Κάθε αλλαγή στην ΚΑΠ, κάθε νέα απαίτηση και κάθε νέα διαδικασία πρέπει τελικά να εφαρμοστεί πάνω σε πραγματικές εκμεταλλεύσεις και πραγματικούς παραγωγούς.
Και αυτή τη δουλειά την κάνουν οι άνθρωποι των ΚΥΔ: ενημερώνουν, ελέγχουν δικαιολογητικά, διορθώνουν στοιχεία, εντοπίζουν ασυμφωνίες και προσπαθούν να ολοκληρώσουν τις δηλώσεις μέσα σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο πλαίσιο.
365 ημέρες τον χρόνο βρίσκονται σε επαφή με την πραγματική γεωργία και την πραγματική κτηνοτροφία.
Τα ΚΥΔ όμως δεν μπορούν να γίνουν «διορθωτές» του Κτηματολογίου, του Ε9 ή των ιδιοκτησιακών σχέσεων της χώρας.
Δεν είναι δική τους αρμοδιότητα να λύσουν μια επικαρπία, μια ψιλή κυριότητα, μια κληρονομιά ή μια κτηματολογική διαφορά.
Ο ρόλος τους είναι να βοηθήσουν τον παραγωγό να αποτυπώσει σωστά την πραγματική του κατάσταση και να τον στηρίξουν μέσα στη διαδικασία.
Γι’ αυτό χρειάζεται μεταβατικό πλαίσιο, ώστε το σύστημα να μπορεί να λειτουργεί ακόμη και όταν τα μητρώα δεν έχουν συμφωνήσει μεταξύ τους.
Δεν χρειάζονται αντιπαραθέσεις. Χρειάζεται να ενώσουμε την τεχνογνωσία του συστήματος με την εμπειρία των ανθρώπων του πεδίου.
ΑΑΔΕ, θεσμικοί φορείς, ΚΥΔ και παραγωγοί πρέπει να λειτουργήσουν ως κρίκοι της ίδιας αλυσίδας.
Αναλογική πληρωμή όπου υπάρχει απόκλιση
Η αμφισβήτηση ενός μέρους ενός αγροτεμαχίου δεν θα πρέπει να συμπαρασύρει ολόκληρη την πληρωμή του παραγωγού.
Παράδειγμα: Δηλώνονται 10 στρέμματα. Τα 8 επιβεβαιώνονται. Για τα άλλα 2 υπάρχει απόκλιση που χρειάζεται διόρθωση, τεκμηρίωση ή περαιτέρω έλεγχο.
Γιατί να «παγώσει» η πληρωμή και για τα 10;
Η πρότασή μου είναι να εξεταστεί ένα μοντέλο αναλογικής πληρωμής: τα 8 επιβεβαιωμένα να πληρώνονται και τα 2 να παραμένουν σε εκκρεμότητα.
Έτσι το σύστημα δεν χαρίζει τίποτα και δεν παρακάμπτει κανέναν έλεγχο.
Απλώς διαχωρίζει αυτό που έχει επιβεβαιωθεί από αυτό που βρίσκεται υπό διερεύνηση.
Οι έλεγχοι πρέπει να είναι αυστηροί όπου υπάρχει πραγματικό εύρημα, αλλά ταυτόχρονα αναλογικοί, στοχευμένοι και διορθωτικοί όπου υπάρχει εκκρεμότητα ή τεκμηριωμένη απόκλιση.
Η αναλογική πληρωμή αποτελεί πρόταση για τη λειτουργία του συστήματος και όχι ισχυρισμό ότι προβλέπεται ήδη από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
Έξυπνοι έλεγχοι με monitoring
Εάν υπάρχει αμφισβήτηση μεταξύ των μητρώων, έχουμε ένα εξαιρετικά ισχυρό εργαλείο: τη δορυφορική παρακολούθηση της πραγματικής καλλιέργειας (monitoring).
Εάν το ΟΣΔΕ δηλώνει ότι ένα αγροτεμάχιο καλλιεργείται και το monitoring επιβεβαιώνει τη γεωργική δραστηριότητα, αυτή η πληροφορία πρέπει να έχει ουσιαστικό βάρος.
Το monitoring δεν πρέπει να αντικαταστήσει τους διοικητικούς ελέγχους.
Πρέπει να χρησιμοποιηθεί σε συνδυασμό με αυτούς.
Η τεχνολογία πρέπει να βοηθά να βρίσκουμε την πραγματικότητα και όχι να τιμωρεί αυτομάτως τον παραγωγό.
Και όταν υπάρχει «υπόνοια» λάθους, αυτό πρέπει να σημαίνει: διόρθωση και τεκμηρίωση, και όχι καταδίκη και κύρωση.
Έλεγχος δεν σημαίνει αυτόματα τιμωρία
Η λογική πρέπει να είναι απλή: Εντοπίζω → ενημερώνω → δίνω δυνατότητα διόρθωσης ή τεκμηρίωσης → ελέγχω → και μόνο όπου επιβεβαιώνεται η παράβαση εφαρμόζεται η προβλεπόμενη συνέπεια.
Αυτό δεν σημαίνει χαλαρότερους ελέγχους. Σημαίνει δικαιότερους και αποτελεσματικότερους ελέγχους.
Το ίδιο ισχύει και όταν το πρόβλημα ξεκινά από ένα λάθος του ιδιοκτήτη στο Ε9.
Εάν ο αγρότης έχει νόμιμα νοικιάσει τη γη, έχει πληρώσει το ενοίκιο, την καλλιεργεί και μπορεί να αποδείξει την πραγματική χρήση της, το λάθος του ιδιοκτήτη δεν πρέπει να μετατρέπεται σε τιμωρία του καλλιεργητή.
Να ελέγχεται η πραγματικότητα και όχι απλώς η συμφωνία δύο βάσεων δεδομένων.
Το επόμενο βήμα
Η πρόταση είναι συγκεκριμένη: ΚΑΕΚ / ΑΤΑΚ / Ε9 / ΜΙΔΑ / e-μισθωτήριο / ΟΣΔΕ / monitoring να διασυνδεθούν σε ένα ενιαίο ψηφιακό σύστημα.
Παράλληλα, όμως, να δημιουργηθεί σαφές μεταβατικό καθεστώς για τις πραγματικές αποκλίσεις της αγροτικής γης. Μέχρι να ολοκληρωθεί η πλήρης εναρμόνιση, η απόκλιση μεταξύ δύο κρατικών μητρώων να μην οδηγεί αυτομάτως σε απώλεια της ενίσχυσης, εφόσον ο παραγωγός μπορεί να αποδείξει την πραγματική κατοχή, χρήση και καλλιέργεια.
Και όπου ένα μέρος της έκτασης επιβεβαιώνεται και ένα άλλο παραμένει υπό διερεύνηση, να εξεταστεί η αναλογική πληρωμή του επιβεβαιωμένου μέρους.
Γιατί πρέπει να κάνουμε τα συστήματα να συνεργάζονται ώστε να προστατεύουν τον πραγματικό παραγωγό.
Δεν ζητήσαμε ποτέ να μην υπάρχουν έλεγχοι. Ζητήσαμε να γίνουν έξυπνοι οι έλεγχοι.
Ο ΚΑΕΚ μας δείχνει πού βρίσκεται η γη.
Ο ΑΤΑΚ και το Ε9 ποιος εμφανίζεται ως ιδιοκτήτης.
Το e-μισθωτήριο ποιος τη χρησιμοποιεί.
Το ΟΣΔΕ τι δηλώνεται ότι καλλιεργείται.
Και το monitoring τι πραγματικά καλλιεργείται.
Αυτό είναι ένα πραγματικά σύγχρονο σύστημα ελέγχου. Ένα σύστημα που μπορεί να ξεχωρίζει τον πραγματικό αγρότη από το διοικητικό λάθος.
Η πρότασή μου, λοιπόν, δεν είναι λιγότερος έλεγχος. Είναι καλύτερος έλεγχος, έγκαιρη ενημέρωση, δυνατότητα διόρθωσης, αναλογικότητα στην πληρωμή και τεκμηριωμένη απόφαση.
Και σε αυτή την προσπάθεια, δεν πρέπει να αφήσουμε έξω τους ανθρώπους που βρίσκονται καθημερινά δίπλα στον παραγωγό.
ΑΑΔΕ, ΚΥΔ, ΕΘΕΑΣ, ΓΕΩΤΕΕ, ΠΕΦΑΣΥ, ΠΟΣΓ, ΠΟΣΕΓ και παραγωγοί δεν χρειάζονται αντιπαραθέσεις.
Χρειάζεται να λειτουργήσουν ως «κρίκοι» της ίδιας αλυσίδας.
Γιατί ο στόχος είναι ένας: Ο αγρότης να πληρώνεται όσα πραγματικά δικαιούται και για όσα πραγματικά επιβεβαιώνεται ότι καλλιεργεί.
Χωρίς να χάνει το σύνολο της ενίσχυσής του επειδή ένα μέρος της δήλωσής του χρειάζεται διόρθωση ή περαιτέρω έλεγχο.
Αυτό δεν είναι χαλάρωση των κανόνων. Είναι ορθολογική λειτουργία ενός σύγχρονου ψηφιακού συστήματος.
Και ίσως τώρα είναι η στιγμή να αφήσουμε τη φασαρία πίσω μας, να κρατήσουμε ό,τι λειτουργεί, να διορθώσουμε ό,τι δεν λειτουργεί και να κάνουμε το αυτονόητο: να ολοκληρωθούν οι δηλώσεις, να γίνουν οι απαραίτητοι έλεγχοι και οι αγρότες να πληρωθούν κανονικά, για όσα πραγματικά δικαιούνται.
Σημείωση: Οι εικόνες που συνοδεύουν το άρθρο δημιουργήθηκαν με τη χρήση εργαλείου Τεχνητής Νοημοσύνης, αποκλειστικά για να αποτυπώσουν με πιο απλό και παραστατικό τρόπο τα βασικά σημεία και τις προτάσεις του κειμένου.
Αθανάσιος Μπαντής
Γεωπόνος
