Το Μνημόνιο και τα πρωτόκολλα δεν έχουν δημοσιοποιηθεί – «Δεν υπάρχει τίποτα κρυφό ή μυστικό» υποστηρίζει ο Βούλγαρος υπουργός Πολιτισμού
Την ώρα που το περιεχόμενο του Μνημονίου Ελλάδας–Βουλγαρίας, αλλά και των πρωτοκόλλων παράδοσης-παραλαβής που υπογράφηκαν στη Θεσσαλονίκη, δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, ώστε να αποσαφηνιστεί τι ακριβώς συμφωνήθηκε και, κυρίως, ποιο είναι το ιδιοκτησιακό καθεστώς των εκκλησιαστικών κειμηλίων που πέρασαν στην ελληνική πλευρά, η συμφωνία εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις και ερωτήματα στη γειτονική χώρα.
Μιλώντας στη δημόσια βουλγαρική τηλεόραση BNT, ο υπουργός Πολιτισμού Ευτίμ Μιλόσεφ επιχείρησε να απαντήσει στην κριτική των τελευταίων ημερών, υποστηρίζοντας ότι «δεν υπάρχει τίποτα κρυφό ή μυστικό» σχετικά με τη συμφωνία για την παράδοση στη Βουλγαρία των λειψάνων του τσάρου Σαμουήλ και των εκκλησιαστικών αντικειμένων στην Ελλάδα.
Απαντώντας στην ερώτηση εάν υπάρχει δυνατότητα στο μέλλον κάποια από τις δύο χώρες να ζητήσει πίσω όσα παρέδωσε, ο κ. Μιλόσεφ απάντησε κατηγορηματικά: «Όχι, δεν υπάρχει τέτοια επιλογή. Αυτό δεν είναι το πνεύμα της συμφωνίας», συμπληρώνοντας: «Δεν υπάρχουν κρυφές συμφωνίες, ούτε υπάρχουν προϋποθέσεις για οποιεσδήποτε προσδοκίες. Αυτή είναι μια συμφωνία που ισχύει ακριβώς για αυτήν την ανταλλαγή».
«Δίκαιη ανταλλαγή ιστορικών αξιών»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο ο Βούλγαρος υπουργός Πολιτισμού περιγράφει τη συμφωνία. Ο ίδιος χρησιμοποιεί ευθέως τον όρο «ανταλλαγή», εξηγώντας παράλληλα γιατί, κατά την άποψή του, δεν μπορεί να γίνει σύγκριση της οικονομικής ή μουσειακής αξίας των δύο πλευρών της συμφωνίας. «Πρόκειται για μια συμφωνία που, πάνω απ’ όλα, διευθετεί ένα πολιτιστικό, ηθικό, ιστορικό ζήτημα. Αυτά τα θνητά λείψανα, για εμάς τους Βούλγαρους είναι ανεκτίμητα. Έχουν ιστορική, συναισθηματική και εθνική αξία», ανέφερε ο κ.Μιλόσεφ.
Ο Βούλγαρος υπουργός απέδωσε αντίστοιχη αξία και στα εκκλησιαστικά κειμήλια που παραδόθηκαν στην Ελλάδα. «Αυτά τα αντικείμενα, ή τα λεγόμενα εκκλησιαστικά σκεύη, είναι αντικείμενα που προορίζονται κυρίως για την εκκλησιαστική λειτουργία, είναι ανεκτίμητα και είναι συναισθηματικά συνδεδεμένα με την ελληνική ιστορία και τους Έλληνες».
Αναφερόμενος μάλιστα στην προέλευσή τους, υπογράμμισε: «Πρόκειται για αντικείμενα από τη Βόρεια Ελλάδα που μεταφέρθηκαν στη Βουλγαρία. Σήμερα επιστρέφουν στον τόπο όπου δημιουργήθηκαν. Πάνω σε αυτά τα αντικείμενα, τα οποία είδα προσωπικά με τα ίδια μου τα μάτια, υπάρχουν ελληνικές επιγραφές που αναφέρουν ακόμη και τον αρχιμανδρίτη και τον μητροπολίτη, οι οποίοι ήταν μέρος αυτού του μοναστηριού όπου δημιουργήθηκαν».
Και πρόσθεσε: «Πρόκειται για αντικείμενα που έχουν την αξία τους εκεί όπου προορίζονται να υπηρετήσουν. Είναι ιερά αντικείμενα, επειδή συμμετέχουν σε ιερές λειτουργίες».
Ο ίδιος κατέληξε, χρησιμοποιώντας μια φράση που έχει ιδιαίτερη σημασία για τον τρόπο με τον οποίο η βουλγαρική πλευρά αντιμετωπίζει τη συμφωνία: «Με άλλα λόγια, πρόκειται για μια δίκαιη ανταλλαγή ιστορικών αξιών. Δεν πρόκειται για εμπορική συναλλαγή.
Δεν είναι εμπορική συναλλαγή που μπορούμε να αξιολογήσουμε πόσο μεγάλο είναι, πόσο βαρύ είναι, πόσο κοστίζει, ποια ονομαστική αξία έχει ή οτιδήποτε άλλο».
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία στη Βουλγαρία έχει ανοίξει δημόσια συζήτηση για την ιστορική και μουσειακή αξία των αντικειμένων που παραδόθηκαν στην ελληνική πλευρά και για το κατά πόσο η συμφωνία μεταξύ των δύο χωρών ήταν ισορροπημένη.
Η παρέμβαση Μίτσκοσκι για την Οχρίδα
Την ίδια ώρα, αίσθηση προκαλούν οι δηλώσεις του πρωθυπουργού της Βόρειας Μακεδονίας Χρίστιαν Μίτσκοσκι, ο οποίος, επικαλούμενος δημοσιεύματα, υποστήριξε πως μεταξύ των εκκλησιαστικών αντικειμένων που παραδόθηκαν από τη Βουλγαρία στην Ελλάδα περιλαμβάνονται και κειμήλια που προέρχονται από την Οχρίδα.
Ο Μίτσκοσκι αναφέρθηκε ειδικότερα σε αντικείμενα από τον ιστορικό ναό της Παναγίας Περίβλεπτου, τα οποία φέρεται να μεταφέρθηκαν στη Βουλγαρία κατά τη διάρκεια των πολέμων.
Οι δηλώσεις του προκάλεσαν άμεση αντίδραση στη Σόφια, με τον υπουργό Πολιτισμού Ευτίμ Μιλόσεφ να τις διαψεύδει κατηγορηματικά.
Ο κ. Μιλόσεφ υποστήριξε ότι όλα τα αντικείμενα που παραδόθηκαν στην Ελλάδα προέρχονται από περιοχές της σημερινής Βόρειας Ελλάδας.
Όταν μάλιστα η δημοσιογράφος της BNT τον ρώτησε ευθέως εάν μεταξύ αυτών υπάρχει «έστω και ένα αντικείμενο από την Οχρίδα», ο
Μιλόσεφ απάντησε κατηγορηματικά: «Δεν υπάρχει κανένα».
Νέες εξετάσεις στα οστά του Σαμουήλ
Την ίδια στιγμή ανοίγει ένα δεύτερο, καθαρά επιστημονικό κεφάλαιο. Ο καθηγητής Λιουντμίλ Βαγκαλίνσκι του Εθνικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου της Βουλγαρικής Ακαδημίας Επιστημών αποκάλυψε στο BTA ότι θα πραγματοποιηθούν νέες διεπιστημονικές εξετάσεις, τόσο στη Βουλγαρία όσο και στο εξωτερικό, στα ανθρώπινα κατάλοιπα που μεταφέρθηκαν από την Ελλάδα.
Σύμφωνα με τον ίδιο, στις 3/10/2026 μεταφέρθηκαν στη Βουλγαρία τρεις λάρνακες. Στη μεγαλύτερη βρίσκονται τα οστά που αποδίδονται στον Σαμουήλ, τοποθετημένα σε ανατομική σειρά, ενώ στις άλλες δύο υπάρχουν ανθρώπινα κατάλοιπα που θεωρείται ότι ανήκουν σε μέλη της οικογένειάς του.