Συμφωνία Ελλάδας–Βουλγαρίας για τα οστά του Τσάρου Σαμουήλ με παράδοση εκκλησιαστικών θησαυρών που βρίσκονται στη Βουλγαρία – Στο επίκεντρο τα κειμήλια των Σερρών
Μια ιστορική στιγμή στις σχέσεις Ελλάδας – Βουλγαρίας. Αθήνα και Σόφια συμφώνησαν στην παράδοση στη Βουλγαρία των οστών που αποδίδονται στον Τσάρο Σαμουήλ και παράλληλα στην επιστροφή στην Ελλάδα ιστορικών και θρησκευτικών κειμηλίων, βάζοντας σε νέα τροχιά μια υπόθεση που παραμένει ανοιχτή εδώ και δεκαετίες.
Η εξέλιξη ήρθε λίγες ώρες μετά το δημοσίευμα της «Ναυτεμπορικής», σύμφωνα με το οποίο η Ελλάδα επρόκειτο μέσα στην εβδομάδα να προχωρήσει στην παράδοση των λειψάνων του μεσαιωνικού ηγεμόνα. Ακολούθησε η επίσημη ανακοίνωση από τη Σόφια για συμφωνία μεταξύ των δύο χωρών, η οποία προβλέπει και αμοιβαία παράδοση προς φύλαξη ιστορικών, θρησκευτικών και πολιτιστικών αντικειμένων και κειμηλίων.
Το θέμα του Σαμουήλ είχε επανέλθει στο προσκήνιο το 2022, επί κυβέρνησης Κίριλ Πετκόφ στη Βουλγαρία. Ήταν η περίοδος της ενεργειακής κρίσης, όταν Αθήνα και Σόφια είχαν αναπτύξει στενότερη συνεργασία στο φυσικό αέριο, τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, τα λιμάνια, τις μεταφορές και τις υποδομές. Στο περιθώριο αυτών των επαφών η βουλγαρική πλευρά επανέφερε και το αίτημα για την παράδοση των λειψάνων.
Σύμφωνα με όσα είχαν γίνει γνωστά από την ελληνική πλευρά, για να προχωρήσει η διαδικασία απαιτήθηκε και η συναίνεση της Εκκλησίας της Ελλάδος. Σχεδόν πέντε χρόνια αργότερα, η υπόθεση φτάνει πλέον στην ολοκλήρωσή της.
Η συζήτηση για κάποια μορφή ανταποδοτικότητας δεν είναι καινούργια. Ήδη από προηγούμενα χρόνια το ζήτημα των οστών του Σαμουήλ είχε συνδεθεί στη δημόσια συζήτηση στη Βουλγαρία με ελληνικές διεκδικήσεις για θρησκευτικά κειμήλια. Η Βουλγαρική Εθνική Ραδιοφωνία είχε αναφερθεί ειδικά σε διαπραγματεύσεις για την επιστροφή των λειψάνων έναντι θρησκευτικών χειρογράφων της Εικοσιφοινίσσης.
Τα κειμήλια που διεκδικεί η ελληνική πλευρά
Για τις Σέρρες το ενδιαφέρον στρέφεται αναπόφευκτα στους εκκλησιαστικούς θησαυρούς της Ιεράς Μονής Τιμίου Προδρόμου Σερρών, αλλά και στα κειμήλια της Ιεράς Μονής Εικοσιφοινίσσης, τα οποία η ελληνική πλευρά ζητά εδώ και χρόνια να επιστραφούν από τη Βουλγαρία.
Η υπόθεση έχει επανέλθει με ιδιαίτερη ένταση το τελευταίο διάστημα. Ο Μητροπολίτης Σερρών και Νιγρίτης Θεολόγος έθεσε το ζήτημα στον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, παρουσία του Σερραίου βουλευτή Τάσου Χατζηβασιλείου, τον περασμένο Μάιο. Λίγες ημέρες νωρίτερα, ο κ. Χατζηβασιλείου είχε συναντηθεί με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη, ζητώντας να συνεχιστούν οι ενέργειες για τον επαναπατρισμό των εκκλησιαστικών θησαυρών.
Τα κειμήλια της Σερραϊκής Εκκλησίας στο επίκεντρο της συνάντησης Θεολόγου-Μητσοτάκη
Μόλις τον περασμένο Μάιο και υπό τον τίτλο «Τα κλαπέντα ιερά κειμήλια της Εκκλησίας των Σερρών. Ιστορική και Νομική θεώρηση», η Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης διοργάνωσε εκδήλωση στις Σέρρες σε συνεργασία με την Αντιπεριφέρεια και τον Δήμο Σερρών με ομιλητή τον πρώην πρόεδρο της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλο απευθύνοντας πάνδημο προσκλητήριο διεκδίκησης και αποκατάστασης μιας ιστορικής αδικίας που διαρκεί πάνω από έναν αιώνα.
Πρ.Παυλόπουλος από τις Σέρρες: «Πολιτισμική τυμβωρυχία» τα κλαπέντα Ιερά Κειμήλια (φωτό+vid)
Το αίτημα έχει υποστηρίξει διαχρονικά και το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος έχει θέσει δημόσια προς τη βουλγαρική πολιτική και εκκλησιαστική ηγεσία το ζήτημα της επιστροφής κειμηλίων της Εικοσιφοινίσσης και του Τιμίου Προδρόμου στους χώρους από τους οποίους αφαιρέθηκαν.
Μια υπόθεση με ιστορία δεκαετιών
Δεν είναι η πρώτη φορά που οι δύο υποθέσεις συναντώνται στο ίδιο τραπέζι. Στη Βουλγαρία η συζήτηση για μια συμφωνία που θα συνέδεε την επιστροφή των οστών του Σαμουήλ με θρησκευτικά κειμήλια που διεκδικεί η Ελλάδα υπάρχει εδώ και τουλάχιστον μία δεκαετία. Βουλγαρικές πηγές αναφέρουν ότι σχετικές συζητήσεις είχαν γίνει ακόμη και το 2014–2015, χωρίς τότε να καταλήξουν σε συμφωνία.
Τα οστά που αποδίδονται στον Σαμουήλ εντοπίστηκαν από τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο στις ανασκαφές στη βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στη Μικρή Πρέσπα. Η ταύτιση βασίστηκε σε αρχαιολογικά και ανθρωπολογικά στοιχεία και έχει επικρατήσει ευρέως, χωρίς ωστόσο να υπάρχει επιγραφή ή άλλο άμεσο στοιχείο που να αποδεικνύει με απόλυτη βεβαιότητα ότι ο συγκεκριμένος σκελετός ανήκει στον Σαμουήλ.
Το επόμενο και πλέον κρίσιμο βήμα είναι η δημοσιοποίηση των λεπτομερειών της συμφωνίας. Εκεί θα φανεί ποια ακριβώς κειμήλια περιλαμβάνονται στην αμοιβαία παράδοση και εάν ανάμεσά τους βρίσκονται συγκεκριμένα οι εκκλησιαστικοί θησαυροί του Τιμίου Προδρόμου Σερρών και της Εικοσιφοινίσσης.
Εφόσον αυτό επιβεβαιωθεί, Αθήνα και Σόφια θα έχουν καταφέρει να κλείσουν ταυτόχρονα δύο ιστορικές εκκρεμότητες που για δεκαετίες βρίσκονταν στην ατζέντα των δύο χωρών
