Η παρέμβαση του υπεύθυνου εκπαιδευτικών θεμάτων της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Σερρών, Γιάννη Πούλιου για τη Μυρτώ και τη νέα κοινωνική «κανονικότητα» των ναρκωτικών
Η παρέμβαση του υπεύθυνου εκπαιδευτικών θεμάτων της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Σερρών, Γιάννη Πούλιου για τον θάνατο της 19χρονης Μυρτούς δεν είναι απλώς ένα σχόλιο για ένα τραγικό περιστατικό, αλλά μια σκληρή κριτική προς την κοινωνία. Αναδεικνύει τη μετατόπιση της προσοχής από την ουσία – την αυξανόμενη διάδοση και κανονικοποίηση των ναρκωτικών – στη στοχοποίηση του ίδιου του θύματος.
Μέσα από το κείμενο υπογραμμίζεται πως η κοινωνία και τα ΜΜΕ επιλέγουν συχνά να εστιάζουν στην προσωπική ζωή και την εικόνα των θυμάτων, αποφεύγοντας να αντιμετωπίσουν βαθύτερα προβλήματα, όπως η εύκολη πρόσβαση σε ουσίες και η αυξανόμενη χρήση από ολοένα και νεότερες ηλικίες. Παράλληλα, τονίζεται ότι τα social media ενισχύουν αυτή τη στρέβλωση, μετατρέποντας την τραγωδία σε «περιεχόμενο» και υποβαθμίζοντας την ανθρώπινη διάσταση.
Αναλυτικά στην ανάρτησή του αναφέρει
H 19χρονη Μυρτώ έχασε πριν λίγες μέρες τη ζωή της στο Αργοστόλι μετά από χρήση κοκαΐνης και εξαιτίας της δολοφονικής αδιαφορίας της παρέας της. Η συνέχεια… γνωστή…για ακόμη μία φορά παρακολουθούμε έναν δημόσιο λόγο που θυμίζει βόθρο.
Σήμερα, ημέρα της κηδείας της, στα ΜΜΕ και στα social media η Μυρτώ δολοφονείται, αυτή τη φορά σε κοινή θέα: σχόλια για την εμφάνισή της, αποκαλυπτικές φωτογραφίες της, υπονοούμενα για τον χαρακτήρα της και φυσικά ευθύνες στην οικογένειά της για την «καλή ανατροφή» της.
Με απόλυτη σιγουριά και ηθικό ανάστημα, όλοι κρίνουν την ηθική της, θεωρούν ότι ξέρουν με απόλυτη ακρίβεια τον αξιακό της κώδικα και κυρίως πιστεύουν ότι οι ίδιοι είναι καλύτεροι. Η στάση αυτή βέβαια είναι βολική αφού μας προστατεύει ψυχολογικά. Αν φταίει το θύμα, τότε εμείς είμαστε ασφαλείς, εμείς είμαστε «αλλιώς», τα παιδιά μας είναι «σωστά» μεγαλωμένα. Η στοχοποίηση του θύματος λειτουργεί ως άλλοθι μιας κοινωνίας που αρνείται πεισματικά να δει τον εαυτό της στον καθρέφτη.
Στα συστημικά ΜΜΕ έχουν διαρρεύσει –με το αζημίωτο- βασικά στοιχεία της δικογραφίας της: βίντεο, μηνύματα, ηχητικά αρχεία και απίστευτες λεπτομέρειες της μοιραίας νύχτας, όλα βρίσκονται πια σε κοινή θέα. Για μια ακόμη φορά, η ουσία αναζητείται…. και η ουσία είναι άλλη… Η κοκαΐνη σήμερα δεν είναι ”ναρκωτικό των πλουσίων”.
Η οικονομική προσβασιμότητα έχει καταρρίψει τον μύθο της «ελίτ» που πειραματίζεται. Είναι πιο προσβάσιμη από ποτέ και δεν αφορά πια μια ”κλειστή” ομάδα. Πλέον, χρήση κάνουν μικροί και μεγάλοι, από όλα τα κοινωνικά στρώματα. Η ανάλυση λυμάτων στην Αττική και στη Θεσσαλονίκη το δείχνει ξεκάθαρα.
Η κοκαΐνη είναι πια μια νέα κοινωνική κανονικότητα. Στις μετρήσεις του Μαρτίου που μας πέρασε, η αύξηση στα λύματα Αθήνας και Θεσσαλονίκης είναι περίπου 40% για την κοκαΐνη και 41% για την κεταμίνη! Χιλιάδες άνθρωποι πειραματίζονται με την κοκαΐνη κάθε μέρα. Άνθρωποι με ανώτατη μόρφωση, στελέχη εταιρειών, επιχειρηματίες, εργαζόμενοι στα εργοστάσια, γιατροί και δικηγόροι, οδηγοί, φοιτητές και μαθητές, άνθρωποι της διπλανής πόρτας.
Οι «κανονικοί» αυτοί άνθρωποι κάθε μέρα κλείνονται σε σπίτια, μπαρ και ξενοδοχεία για χρήση, διατηρώντας δημόσια ένα ”προφίλ” που δεν έχει καμία σχέση με τον χρήστη της Ομόνοιας. Δεν μιλάμε πια για περιθώριο, αλλά για μια νέα κανονικότητα. Μια κανονικότητα που όλοι βλέπουν, αλλά ελάχιστοι ονομάζουν. Τα ναρκωτικά κυκλοφορούν πια με μορφή τσίχλας, καραμέλας ή σοκολάτας ενώ σε αυτόματα μηχανήματα πώλησης και πολλά μίνι μάρκετ πωλούνται νόμιμα προϊόντα χημικής κάναβης.
Τα στοιχεία δείχνουν (πρόσφατη ανακοίνωση από το Κέντρο Πρόληψης ΟΑΣΙΣ Σερρών) ότι η πρώτη επαφή με εξαρτησιογόνες ουσίες έχει πέσει δραματικά, με παιδιά ηλικίας μόλις 13 και 14 ετών να πειραματίζονται πλέον με ναρκωτικά. Η κατάσταση αυτή παρουσιάζει αυξητική τάση, ειδικά από την περίοδο 2019-2020 και μετά. Το πιο τρομακτικό εύρημα, ωστόσο, είναι η ευκολία πρόσβασης: ένας στους τρεις εφήβους θεωρεί ότι μπορεί να βρει πολύ εύκολα την ουσία που επιθυμεί. Με άλλα λόγια, το εμπόδιο δεν είναι πια η πρόσβαση, αλλά η απόφαση!!
Την ίδια στιγμή καταγράφεται αύξηση ορατότητας στην Ελλάδα για την κεταμίνη, μια επικίνδυνη ναρκωτική ουσία που είναι ιδιαίτερα δημοφιλής, οικονομική και διαδεδομένη σε άλλες χώρες, σε κάποιες από τις οποίες (βλέπε Αγγλία) η χρήση της φτάνει μέχρι και την ηλικία των 10 ετών! Σε αρκετές περιπτώσεις καταγράφεται αυξημένη διαθεσιμότητα ουσιών στους εφήβους, ακόμη και εντός ή γύρω από σχολικά περιβάλλοντα, ενώ περιστατικά χρήσης σε σχολικές εκδρομές αναδεικνύουν μια ανησυχητική τάση κανονικοποίησης της χρήσης σε συγκεκριμένα μαθητικά πλαίσια.
Το ποσοστό των 16χρονων (πανευρωπαϊκή έρευνα ESPAD 2024) που έχουν κάνει χρήση κάποιας παράνομης ουσίας στην Ελλάδα έχει εκτιναχθεί στο 13% από 9,4% μόλις πέντε χρόνια πριν. Πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό της τελευταίας 25ετίας στην Ελλάδα. Με απλά λόγια, σε κάθε τάξη υπάρχει σχεδόν πάντα κάποιος μαθητής με εμπειρία χρήσης!!! Ένας στους 7 Έλληνες 16χρονους έχει κάνει μη ιατρική χρήση συνταγογραφούμενου ψυχοδραστικού φαρμάκου.
Και τα ποσοστά των Ελλήνων εφήβων ξεπερνούν τον ευρωπαϊκό μέσο όρο σε σχεδόν όλους τους δείκτες… (πανελλήνιο αντιπροσωπευτικό δείγμα 6.810 μαθητών από 488 σχολικές μονάδες). Εφιαλτικά την ίδια στιγμή είναι σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ και τα στοιχεία για θανάτους λόγω χρήσης ναρκωτικών, αφού καταγράφηκαν 230 θάνατοι από υπερβολική δόση το 2020, με αυξητική μάλιστα τάση για την περίοδο 2014–2020.
Έρευνα του Πανεπιστημίου Αθηνών για την περίοδο 2018–2021 κατέγραψε 213 θανάτους σε σύνολο 2.406 χρηστών υπό παρακολούθηση και η θνησιμότητα αυτή είναι η υψηλότερη που έχει παρατηρηθεί στη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη, στη Βόρεια Αμερική και την Αυστραλία, βάσει συγκεντρωτικών δεδομένων από 84 μελέτες. Τα επίσημα στοιχεία μάλιστα καταγράφουν μόνο τους οξείς θανάτους από υπερδοσολογία και όχι τους θανάτους που συνδέονται έμμεσα με τη χρήση, όπως θανατηφόρα ατυχήματα υπό την επήρεια ουσιών, μολυσματικές ασθένειες ή αυτοκτονίες.
Δηλαδή ο πραγματικός αριθμός είναι σαφώς υψηλότερος. Αυτό που καταγράφεται είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου… το υπόλοιπο μένει εκτός κάδρου. Και ενώ ως τη δεκαετία του ’90 ο θάνατος ενός νέου χρήστη λόγω ναρκωτικών ήταν πρωτοσέλιδο, τα τελευταία χρόνια τέτοιες ειδήσεις σπάνια φτάνουν στις τηλεοπτικές ειδήσεις ή τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων…. όχι γιατί μειώθηκαν, αλλά γιατί έπαψαν να σοκάρουν.
Κι όμως, αντί να εστιάσουμε στα προαναφερόμενα, επιλέγουμε να στοχοποιήσουμε το θύμα. Να σχολιάσουμε το σώμα της και το μακιγιάζ της, να φανταστούμε τη ζωή της, να κρίνουμε το οικογενειακό της περιβάλλον. Έτσι δεν βλέπουμε το πραγματικό πρόβλημα και απομακρυνόμαστε σταθερά από την πιθανότητα να το αντιμετωπίσουμε… Η Μυρτώ δεν ήταν μια εξαίρεση, αλλά το σύμπτωμα μιας κοινωνίας που προτιμά να κοιτά αλλού…. Και όσο κοιτά αλλού, τόσο το πρόβλημα μεγαλώνει δίπλα της, σχεδόν ανενόχλητο.
Την ίδια στιγμή, ο ρόλος των ΜΜΕ αναδεικνύεται μοιραίος… Τα ΜΜΕ δεν ενημερώνουν απλώς, αλλά κατασκευάζουν το αφήγημα που μας βολεύει. Αντί να «φωτίζουν» το πρόβλημα, εστιάζουν στο πρόσωπο για να κρύψουν τη δομή, μετατρέποντας έτσι την τραγωδία σε θέαμα και αφήνοντας την ουσία να χάνεται πίσω από τίτλους και «αποκαλύψεις». Δεν είναι υπερβολή, είναι επιλογή, αφού η δραματοποίηση πουλάει περισσότερο από την κατανόηση.
Έτσι, όταν το θύμα γίνεται το επίκεντρο, η κοινωνία απαλλάσσεται βολικά από τις ευθύνες της, ενώ τα ίδια τα Μέσα δεν αναπαράγουν απλώς στερεότυπα, αλλά τα ενισχύουν μέχρι να μοιάζουν αυτονόητα. Η υπερέκθεση λεπτομερειών δεν είναι ενημέρωση, αντίθετα είναι κανονικοποίηση της αδιακρισίας, ένας μηχανισμός που αντικαθιστά τα πραγματικά ερωτήματα με εύκολες βεβαιότητες.
Το πραγματικό πρόβλημα δεν «χωράει» σε τίτλους, γι’ αυτό και σπάνια γίνεται πρωτοσέλιδο και όταν η ενημέρωση καταλήγει να θυμίζει κουτσομπολιό, τότε δεν μιλάμε απλώς για λάθος προτεραιότητες, αλλά για μια βαθιά στρεβλή λειτουργία του δημόσιου λόγου.
Στα social media η κατάσταση δεν είναι απλώς ανεξέλεγκτη, είναι στην κυριολεξία στρεβλή. Το γεγονός δεν βιώνεται, αλλά καταναλώνεται, μετατρέπεται σε περιεχόμενο που πρέπει να σοκάρει, να συγκινήσει ή να εξοργίσει μέσα σε λίγα λεπτά. Η τραγωδία γίνεται υλικό για αναπαραγωγή, σχόλια και «αλληλεπίδραση», ενώ η ταχύτητα διακίνησης υπερισχύει της ακρίβειας και της ευθύνης.
Δεν κυκλοφορεί απλώς η πληροφορία για τον θάνατο της Μυρτούς, κυκλοφορεί η πιο ακραία εκδοχή της, αυτή που θα μαζέψει περισσότερα likes και κοινοποιήσεις. Έτσι, το πρόσωπο του θύματος εκτίθεται ανεξέλεγκτα, η ιδιωτικότητα εξαφανίζεται και η ανθρώπινη διάσταση χάνεται μέσα σε έναν καταιγισμό εικόνων και απόψεων. Η ανωνυμία δίνει θάρρος σε μια επιθετικότητα που δύσκολα θα εκδηλωνόταν αλλιώς, μετατρέποντας τον δημόσιο διάλογο σε πεδίο εκτόνωσης και όχι κατανόησης. Και τελικά, όσο περισσότερο συζητιέται ένα γεγονός, τόσο λιγότερο κατανοείται, αφού στα social media η ένταση αντικαθιστά τη σκέψη και η αντίδραση προηγείται της κρίσης.
Η Μυρτώ δεν πέθανε μόνο από μια ναρκωτική ουσία, πέθανε σε μια κοινωνία που έμαθε να το θεωρεί φυσιολογικό. Και όσο συνεχίζουμε να το ανεχόμαστε, η επόμενη Μυρτώ δεν θα μας εκπλήξει, απλώς θα μας βρει πάλι ανέτοιμους.
(ΥΓ: Αλήθεια… μια έρευνα στα λύματα της πόλης μας μήπως θα ήταν χρήσιμη; Έτσι μια πρώτη στατιστική καταγραφή…. μέσα στα τόσα κονδύλια για χορούς και πανηγύρια… δε θα χωρούσε;… λέω εγώ…. ο αφελής… μήπως θα ήταν χρήσιμο να πρωτοτυπήσουμε μια φορά ευχάριστα;)
