Από τα διάσπαρτα και θαμμένα τμήματα του μνημείου στην αναστήλωσή του το 1936 – Η ανάρτηση του Βασίλη Τζανακάρη
Ο Λέων της Αμφίπολης, ένα από τα πλέον εμβληματικά μνημεία της Μακεδονίας, πέρασε από τη λήθη στην αναγέννηση μέσα από μια συναρπαστική ιστορία που εκτυλίχθηκε στις όχθες του Στρυμόνα.
Τμήματα του κολοσσιαίου μαρμάρινου λέοντα και της βάσης του εντοπίστηκαν σταδιακά από τις αρχές του 20ού αιώνα, μέχρι που, στη δεκαετία του 1930, το ενδιαφέρον Αμερικανών μηχανικών και η πρωτοβουλία του φιλέλληνα Αμερικανού πρεσβευτή στην Αθήνα Λίνκολν ΜακΒέη οδήγησαν στην αναστήλωση του μνημείου, η οποία ολοκληρώθηκε το 1936.
Ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Βασίλης Τζανακάρης, μέσα από ιστορικά στοιχεία και σπάνιο φωτογραφικό υλικό, ανασυνθέτει την άγνωστη σε πολλές λεπτομέρειές της ιστορία της ανακάλυψης και της αναστήλωσης του Λέοντα.
Ειδικότερα στην ανάρτησή του αναφέρει:
ΕΞ… ΟΝΥΧΟΣ ΤΟΝ ΛΕΟΝΤΑ!
Οι πρώτοι που ανακάλυψαν ένα μέρος από τη θεμελίωση του τμήματος του βάθρου όπου είχε αρχικά στηθεί το μνημείο του «Λέοντα της Αμφίπολης» αλλά και τμήματα από το ίδιο το λιοντάρι ήταν βρετανοί αξιωματικοί, οι οποίοι το 1916 υπηρετούσαν στο μέτωπο του Στρυμόνα. Άλλα τμήματα από τη βάση του είχαν ανακαλυφθεί στη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων αλλά παρέμειναν αναξιοποίητα. Στις αρχές της δεκαετίας του ‘30, όταν είχαν αρχίσει τα αποστραγγιστικά έργα των πεδιάδων Σερρών – Δράμας από την εταιρεία Monks-Ulen Company καθώς κι εκείνα της εκβάθυνσης της κοίτης του Στρυμόνα, οι μηχανικοί της εταιρείας σε συνεργασία με τον Αμερικανό πρεσβευτή στην Ελλάδα Lincoln Mac Veagh ενδιαφέρθηκαν να αναστηλώσουν το μνημείο.
Από τη βάση του μνημείου είχαν βρεθεί πολύ λίγα τμήματα. Η αναστήλωση του βάθρου βασίστηκε σε υλικό από μια γέφυρα της ελληνιστικής περιόδου, τμήματα της οποίας είχαν βρεθεί στις όχθες του Στρυμόνα, κοντά στο μνημείο
Η αναστήλωσή του «Λέοντα της Αμφιπόλεως» που βασίστηκε σε μια ιδέα του θερμού φιλέλληνα Λίνκολν Μακβεη που ήταν πρεσβευτής των Ηνωμένων Πολιτειών στην Αθήνα συνεχίστηκε σε όλη τη διάρκεια του 1936. Στην έκκλησή του, όταν αποφάσισε να κάνει πράξη την έμπνευσή του έγραφε: «Εις ένα ωραίον τοπίον επί ερήμου περιοχής της Ανατολικής Μακεδονίας, πλησίον της εγκαταλελειμμένης Αμφιπόλεως, εκεί όπου ο ορμητικός Στρυμών ανοίγει τον δρόμον του προς τη θάλασσαν δια μέσου θαυμασίας φαράγγης κείνται τα ερείπια ενός των ωραιοτέρων και πλέον επιβλητικών δειγμάτων της αρχαίας μνημειακής γλυπτικής ενός κολοσσιαίου μαρμαρίνου λέοντος της καλλιτέρας περιόδου της Ελληνικής τέχνης. Κρημνισμένος και θρυμματισμένος εις πολλά τεμάχια, χωμένος δε, λόγω της πολυκαιρίας, εν μέρει κάτω από χώμα και βάστησιν δεν είλκυε την προσοχήν παρά κανενός περιπλανωμένου ταξιδιώτου ή περιέργου στρατιώτου. Εις δε τους Οδηγούς αναγράφεται με δυο τρεις γραμμές.
»Αλλά η Μακεδονία τον τελευταίον καιρόν αναζωογονείται, εσχάτως δε κατά την περίοδον των μεγάλων έργων των σχετικών με με την αποξήρανσιν της πεδιάδος των Σερρών και την εμβάθυνσιν του λαιμού της Αμφιπόλεως έκαμεν εις τους εκεί εργαζομένους Αμερικανούς μηχανικούς ζωηράν εντύπωσιν το μεγαλείον και το μέγεθος των σχεδόν θαμμένων και λησμονημένων τεμαχίων του Λέοντος της Αμφιπόλεως, Ενθουσιασμένοι μου μετέδωσαν την ιδέαν της αναστηλώσεώς του. Επισκέφθην τον χώρον και σχεδίασα την αναστήλωσιν, διά την οποίαν ελπίζω οτι θα βοηθήσουν αρκετοί φίλοι της Ελλάδος και θιασώται της ελληνικής τέχνης».
Σε σχετικό με την αναστύλωση του «Λέοντα της Αμφιπόλεως» ρεπορτάζ της η εφημερίδα της Θεσσαλονίκης «Το Φως» της 21 Δεκεμβρίου 1936, γράφει:
«Ο ευγενής ενθουσιασμός των εργαζομένων εν Μακεδονία Αμερικάνων μηχανικών κ.κ. Γκόσμαν και Τζαζ ως επίσης των επιτελών των αλλά και η εξαίρετος συνεργασία του κ. Ρουσέλ και του αρχιτέκτονος του κ. Ντυκού κατέστησαν δυνατήν την εκτέλεσιν του έργου εις χαμηλήν δαπάνην. Συνολικώς απαιτείται το ποσόν των 5.000 δολαρίων διά την πληρην αναστήλωσιν του λέοντος και του βάθρου του μνημείου, συμφώνως προς το σχέδιον το επεξεργασθέν υπό των Γάλλων αρχαιολόγων και των ως άνω μνημονευομένων Αμερικανών μηχανικών».
Στο ποσό αυτό συμπεριλαμβάνονταν όλα τα έξοδα που χρειάζονταν για την πλήρη ανασκαφή προς ανεύρεση όλων των μαρμάρων, την κατασκευή του βάθρου, την προμήθεια και λάξευση τεμαχίων από μάρμαρο αντίστοιχων με εκείνα που έλλειπαν, τα οποία έφεραν από τη Θάσο και την τελική ανέγερση του αγάλματος.
Υ.Γ. Από το λιοντάρι δεν βρέθηκαν παρά ορισμένα μέρη του κρανίου, οι σιαγόνες, καθώς και μέρη από την πλάτη, τα πλευρά και τα κάτω άκρα του, τα οποία συμπληρώθηκαν με βάση το λιοντάρι της Χαιρώνειας, που ήταν περίπου σύγχρονο με εκείνο της Αμφίπολης. Πιθανολογείται ότι το αρχικό σημείο όπου ήταν στημένο βρισκόταν σε ψηλότερο μέρος και ότι το βάθρο συμπεριλάμβανε και κάποια ναόσχημη κατασκευή, ίσως ακόμη και νεκρικό θάλαμο στο εσωτερικό του.
