Σύμφωνα με τη λογοθεραπεύτρια Βασογιάννα Ξανθοπούλου, η έναρξη της σχολικής χρονιάς αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία για να παρατηρήσουμε τον λόγο του παιδιού
Της Βασογιάννας Ξανθοπούλου
Η έναρξη της σχολικής χρονιάς αποτελεί τον πιο κρίσιμο σταθμό για την ανίχνευση δυσκολιών στον λόγο, την ομιλία και την επικοινωνία, καθώς οι απαιτήσεις του σχολείου αυξάνονται απότομα. Οι γονείς πρέπει να είναι ιδιαίτερα παρατηρητικοί, καθώς οι δυσκολίες αυτές συνδέονται άμεσα με τη σχολική προσαρμογή και τη μετέπειτα μαθησιακή πορεία.
Τι πρέπει να προσέξουν οι γονείς ανά ηλικία:
Στο Νηπιαγωγείο (Προνήπια & Νήπια):
- Καθαρότητα ομιλίας: Το παιδί πρέπει να γίνεται κατανοητό από τρίτους (όχι μόνο από την οικογένεια).
- Άρθρωση: Μέχρι τα 4-4,5 έτη πρέπει να λέει σωστά τα περισσότερα σύμφωνα. Μέχρι τα 5,5 πρέπει να έχει κατακτήσει και τα πιο δύσκολα, όπως το /ρ/.
- Λεξιλόγιο & Δομή: Πρέπει να σχηματίζει ολοκληρωμένες προτάσεις και να χρησιμοποιεί σωστά τα άρθρα, τους πληθυντικούς και τους χρόνους των ρημάτων.
- Κατανόηση: Πρέπει να μπορεί να ακολουθήσει σύνθετες εντολές με 2-3 βήματα (π.χ. «βάλε τα παπούτσια σου και πάρε την τσάντα σου»).
Στο Δημοτικό (Ιδιαίτερα στην Α’ Δημοτικού):
- Φωνολογική επίγνωση: Δυσκολία στο να ξεχωρίσει τους ήχους των γραμμάτων (π.χ. αν το «γάτα» αρχίζει από /γ/).
- Μεταφορά του προφορικού λόγου στον γραπτό: Αν το παιδί αντικαθιστά ήχους στην ομιλία του (π.χ. λέει «φέλω» αντί «θέλω»), είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα κάνει το ίδιο λάθος και στη γραφή.
- Αφήγηση: Πρέπει να μπορεί να διηγηθεί μια ιστορία ή τι έκανε στο σχολείο με σωστή χρονική σειρά (αρχή, μέση, τέλος).
- Συγκέντρωση: Έντονη διάσπαση προσοχής κατά την διάρκεια της σχολικής μελέτης στο σπίτι.
Σε όλες τις ηλικίες (Καμπανάκια Κινδύνου):
Ροή λόγου: Επαναλήψεις συλλαβών, κολλήματα ή επιμήκυνση ήχων (ενδείξεις τραυλισμού).
- Βλεμματική επαφή: Αποφυγή επικοινωνίας ή δυσκολία στην κοινωνική αλληλεπίδραση με συνομηλίκους.
- Φτωχό λεξιλόγιο σε σχέση με τους συνομηλίκους του.
- Δυσκολία στην κοινωνικοποίηση ή άρνηση να μιλήσει στο σχολείο.
- Έντονη απογοήτευση ή θυμός όταν προσπαθεί να εκφραστεί και δεν το καταλαβαίνουν.
Πρακτικά βήματα για τους γονείς
- Συνεργαστείτε με τον εκπαιδευτικό: Επικοινωνήστε με τον εκπαιδευτικό νωρίς. Οι δάσκαλοι έχουν μέτρο σύγκρισης και βλέπουν πώς λειτουργεί το παιδί μέσα στην ομάδα.
- Μην πιέζετε και μην διορθώνετε επιθετικά: Μην λέτε «πες το σωστά». Αντίθετα, επαναλάβετε εσείς τη λέξη σωστά, λειτουργώντας ως σωστό πρότυπο ομιλίας.
- Μειώστε τις οθόνες: Η υπερβολική χρήση τηλεόρασης, tablet και κινητών περιορίζει την ανάγκη του παιδιού για επικοινωνία και φτωχαίνει το λεξιλόγιό του.
- Διαβάστε παραμύθια μαζί: Κάντε ερωτήσεις για την ιστορία για να ενισχύσετε την κατανόηση και την κριτική σκέψη.
- Παρατηρήστε τη συμπεριφορά μετά το σχολείο: Πολλά παιδιά ξεσπούν συναισθηματικά μετά το σχολείο (νεύρα, κλάματα) λόγω της σωματικής και γνωστικής κόπωσης που βιώνουν προσπαθώντας να ανταπεξέλθουν.
Η πρώιμη παρέμβαση είναι το κλειδί. Αν έχετε οποιαδήποτε αμφιβολία, μην περιμένετε να «μεγαλώσει για να στρώσει η ομιλία του». Μια προληπτική αξιολόγηση από έναν λογοθεραπευτή στην αρχή της χρονιάς θα σας γλιτώσει από μελλοντικές μαθησιακές δυσκολίες.
Ο ρόλος του λογοθεραπευτή στη σχολική ετοιμότητα είναι καθοριστικός και πολύπλευρος, καθώς αξιολογεί και ενισχύει τις γλωσσικές και επικοινωνιακές δεξιότητες που χρειάζεται ένα παιδί για να ανταπεξέλθει με επιτυχία στην Α’ Δημοτικού. Η γλωσσική επάρκεια αποτελεί το θεμέλιο για τη μετέπειτα σχολική επίδοση και την ομαλή κοινωνικοποίηση του μαθητή.
Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε όμως ότι τα παιδιά είναι σαν τα λουλούδια: κάθε ένα χρειάζεται το δικό του χώρο, το δικό του φως και τον δικό του χρόνο για να ανοίξει τα πέταλά του. Ένα τριαντάφυλλο δεν ανθίζει την ίδια στιγμή ούτε με τον ίδιο τρόπο που ανθίζει μια μαργαρίτα, αλλά και τα δύο είναι εξίσου όμορφα.
Στο πλαίσιο της σχολικής ετοιμότητας, αυτή η προσέγγιση μας υπενθυμίζει τρία πολύ σημαντικά πράγματα:
- Διαφορετικά ταλέντα και κλίσεις
- Ένα παιδί μπορεί να μην έχει τέλεια άρθρωση ακόμα, αλλά να έχει εκπληκτική φαντασία και να φτιάχνει υπέροχες ιστορίες.
- Ένα άλλο παιδί μπορεί να μιλάει λίγο, αλλά να έχει τρομερή παρατηρητικότητα και να λύνει δύσκολα παζλ.
- Η ανθρωπολογία και η παιδαγωγική αναγνωρίζουν ότι η νοημοσύνη και η ανάπτυξη έχουν πολλές διαφορετικές πτυχές (συναισθηματική, κινητική, γλωσσική).
2. Το κατάλληλο περιβάλλον (το «χώμα» και το «νερό»)
Για να ανθίσει ένα παιδί, δεν χρειάζεται πίεση ή σύγκριση με τα άλλα «λουλούδια» του κήπου. Χρειάζεται:
- Αποδοχή του δικού του μοναδικού ρυθμού.
- Πλούσια ερεθίσματα (συζήτηση, παιχνίδι, διάβασμα παραμυθιών) χωρίς το άγχος της επίδοσης.
- Ενθάρρυνση, ώστε να νιώθει ασφάλεια να δοκιμάσει και να κάνει λάθη.
- Ο ρόλος του ειδικού λογοθεραπευτή
Όταν ένας λογοθεραπευτής παρεμβαίνει, ο στόχος του δεν είναι να αναγκάσει το λουλούδι να ανθίσει πρόωρα. Ο ρόλος του είναι να καθαρίσει το «έδαφος» από τυχόν δυσκολίες (π.χ. μια ακουστική δυσκολία, μια σύγχυση στους ήχους) που εμποδίζουν το παιδί να αναπτυχθεί. Του δίνει απλώς τα κατάλληλα στηρίγματα για να βρει τη δική του ισορροπία.
Βασογιάννα Ξανθοπούλου -Λογοθεραπεύτρια, Λογοπεδικός_ NDT BOBATH
