Στέργιος Χατζηπανταζής, Θωμάς Παράσχος και Νίκος Σύκας μιλούν για τις παλιές δόξες της πανήγυρης Σκοτούσσας, τη σημασία της για το χωριό και το μεγάλο στοίχημα της μετεξέλιξής της
Η Εμποροπανήγυρη Σκοτούσσας, ένας θεσμός με μακραίωνη ιστορία, αποτελεί μέγα εμπορικό, ψυχαγωγικό και κοινωνικό γεγονός που προσελκύει κάθε χρόνο πλήθος επισκεπτών. Θα διεξαχθεί και φέτος από τις 7 έως τις 11 Σεπτεμβρίου, κλείνοντας την αυλαία των εμποροπανηγύρεων στην Π.Ε. Σερρών.
Σέρρες: Ξεκινούν σήμερα οι εκδηλώσεις της εμποροπανήγυρης Σκοτούσσας
Η εξελικτική της πορεία στα μεταπολεμικά χρόνια είναι δεμένη με τη γεωγραφική θέση της Σκοτούσσας, που βρίσκεται στην καρδιά του σερραϊκού κάμπου, τη λειτουργία του Σιδηροδρομικού Σταθμού Σκοτούσσας – τις δεκαετίες που αποτελούσε το βασικό μέσο μαζικής μεταφοράς – αλλά και με το μεράκι των Σκοτουσσαίων να διατηρήσουν έναν θεσμό με βαθιές ρίζες.
Οι αρχές του τόπου, από την πάλαι ποτέ Κοινότητα Σκοτούσσας έως τον Δήμο Σκοτούσσας, ο οποίος υπήρξε έως το 2010, φρόντισαν να διατηρήσουν αλώβητη την εμπορικότητα της εμποροπανήγυρης ενός χωριού που υπήρξε εμπορικό κέντρο μιας ευρύτερης περιοχής.
Διπλωματική εργασία φοιτήτριας για το παραδοσιακό πανηγύρι της Σκοτούσσας
Τα τελευταία 15 χρόνια, με τη φθίνουσα πορεία της ελληνικής υπαίθρου, για τη Σκοτούσσα, ένα χωριό που σήμερα έχει 500-600 μόνιμους κατοίκους, η εμποροπανήγυρη αποτελεί μια ευκαιρία για τους κατοίκους της να θυμηθούν τις παλιές δόξες της οικονομικής άνθησης που έζησε το χωριό.
Το LionNews.gr απευθύνθηκε σε τρεις Σκοτουσσαίους που έζησαν την πορεία της εμποροπανήγυρης από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια έως και σήμερα. Μιλούν για την πολύχρονη διαδρομή της, τις ανάγκες που εξυπηρετούσε τις δεκαετίες που δεν είχαν αναπτυχθεί οι συγκοινωνίες και το εμπόριο είχε άλλο χαρακτήρα, μέχρι το σήμερα, που το εμπόριο άλλαξε μορφή και έπληξε καίρια το στεγασμένο εμπόριο και, πολύ περισσότερο, θεσμούς όπως τα εμπορικά πανηγύρια.
Η κωμόπολη Σκοτούσσα, ομφαλός της περιοχής
Ο 85χρονος Στέργιος Χατζηπανταζής, συνταξιούχος σήμερα και επιτυχημένος ζωέμπορος στο παρελθόν, θυμάται ως μικρό παιδί ότι η Σκοτούσσα επί μία 20ετία (1950-1970) ήταν ο ομφαλός της περιοχής και οικονομικό και συγκοινωνιακό κέντρο.
«Θυμάμαι τον κόσμο να έρχεται με τα κάρα στην περιοχή Χιλιόδενδρα, εκεί που βρίσκεται σήμερα το Γυμνάσιο και το γήπεδο ποδοσφαίρου. Η Σκοτούσσα, πέραν του γεγονότος ότι ήταν συγκοινωνιακός κόμβος, βρίσκεται σε μικρή χιλιομετρική απόσταση (2-6 χιλιόμετρα) από πολλά χωριά (Μελενικίτσι, Παλαιόκαστρο, Νέα Τυρολόη, Βαμβακόφυτο, Καλά Δένδρα, Γεφυρούδι, Αμμουδιά, Αναγέννηση, Προβατά) και λίγο πιο μακριά το Βαλτερό, την Ηράκλεια, την Καρπερή.
Όλος αυτός ο κόσμος ερχόταν στη Σκοτούσσα για να ρευστοποιήσει. Πουλούσε ζώα (πρόβατα, κότες) και έπαιρνε χρήματα, ώστε στη συνέχεια να αγοράσει ό,τι χρειαζόταν ένα νοικοκυριό (κουβέρτες, παπλώματα, χύτρες, κατσαρόλες) για τον βαρύ χειμώνα που θα ακολουθούσε. Μη ξεχνάτε ότι είχαμε εκείνα τα χρόνια 50 πόντους χιόνι. Οι αγρότες, ειδικά μετά το 1960, έπαιρναν προκαταβολές από τους εμπόρους της περιοχής για τις σοδειές τους (βαμβάκι, καλαμπόκι), ώστε να έχουν χρήματα για να προβούν σε αγορές από το πανηγύρι της Σκοτούσας», ανέφερε και συμπλήρωσε:
«Η συγκέντρωση τόσο κόσμου στη Σκοτούσσα, για τόσες ημέρες, προσέλκυε και το ενδιαφέρον επιχειρηματιών που δραστηριοποιούνταν στη διασκέδαση. Θυμάμαι ότι ο επιχειρηματίας Καρεκλάς έστηνε υπαίθριο κατάστημα διασκέδασης και έφερνε μεγάλα ονόματα από τη Θεσσαλονίκη να διασκεδάσουν τον κόσμο. Μάλιστα, τα μουσικά συγκροτήματα έμεναν στη Σκοτούσσα σε σπίτια που λειτουργούσαν άτυπα ως ξενοδοχεία. Εγώ θυμάμαι τη διώροφη οικία Τοπάλη, στην οποία διανυκτέρευαν καλλιτέχνες της εποχής».
Ζωντάνια για το χωριό, μεγάλη βοήθεια για τους επαγγελματίες
Ο Θωμάς Παράσχος, επαγγελματίας δεύτερης γενιάς, θυμάται μικρός, στα τέλη της δεκαετίας του 1960, αμυδρά το πανηγύρι της Σκοτούσσας στην περιοχή Χιλιόδενδρα. Ο πατέρας του, που είχε ταβέρνα μέσα στο χωριό, μετέφερε την επιχείρησή του στον χώρο της πανήγυρης.
«Τότε το πανηγύρι δεν διεξαγόταν μέσα στο χωριό. Εδώ και πολλά χρόνια η εμποροπανήγυρη Σκοτούσσας δίνει μια ζωντάνια στο χωριό μας, που έχει συρρικνωθεί πάρα πολύ, για λίγες μέρες τον χρόνο. Είναι μια μεγάλη οικονομική βοήθεια για τους επαγγελματίες, γιατί στο χωριό έρχεται όλος ο κόσμος από τα γύρω χωριά, που είναι δεμένος διαχρονικά με τη Σκοτούσσα, αλλά και πολλοί ετεροδημότες για να δουν συγγενείς, φίλους, συμμαθητές τους».
«Η μετεξέλιξη της εμποροπανήγυρης Σκοτούσσας είναι όρος επιβίωσης για το χωριό»
Την ανάγκη για έναν μακροπρόθεσμο σχεδιασμό που θα οδηγήσει στη μετεξέλιξη της εμποροπανήγυρης Σκοτούσσας, αναδεικνύοντάς την σε μοχλό ανάπτυξης για την περιοχή, επισημαίνει ο πρόεδρος του φορέα «Κοινόν Σκοτουσαίων» Νίκος Σύκας.
Μιλώντας στο LionNews.gr, ο Νίκος Σύκας χαρακτήρισε την εμποροπανήγυρη ένα σημαντικό γεγονός για την τοπική κοινωνία, αλλά και μια ουσιαστική ψυχολογική τόνωση για τους κατοίκους της Σκοτούσσας, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία το χωριό βρίσκεται αντιμέτωπο με την πληθυσμιακή συρρίκνωση.
Όπως σημειώνει, η μετεξέλιξη του πανηγυριού αποτελεί πλέον επιβεβλημένη ανάγκη και ουσιαστικά όρο επιβίωσης, ιδιαίτερα μετά και την ένταξη της πανήγυρης, το 2023, στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
«Αν το πανηγύρι παραμείνει ως έχει, χωρίς να υπάρχει μακροπρόθεσμος σχεδιασμός στη διαχείρισή του, τότε σε λίγα χρόνια θα μαραζώσει και μοιραία θα απευθύνεται σε όλο και λιγότερους επισκέπτες», τονίζει ο πρόεδρος του «Κοινού Σκοτουσαίων».
Ο ίδιος επισημαίνει ότι η εμποροπανήγυρη καλείται πλέον να ανταγωνιστεί τόσο άλλες μεγάλες διοργανώσεις, όπως αυτές του Αγίου Μάμα και του Αιγινίου, όσο και εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται την ίδια χρονική περίοδο στην πόλη των Σερρών. Παράλληλα, όπως υπογραμμίζει, η χρονική της σύμπτωση με τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης (ΔΕΘ) δημιουργεί έναν επιπλέον παράγοντα ανταγωνισμού για την προσέλκυση επισκεπτών.
«Η διαχείριση πρέπει να περάσει σε έναν οργανισμό που, σε συνεργασία με τον Δήμο, θα μπορεί να ακούει τα μηνύματα των καιρών, να αναδεικνύει ακόμη περισσότερο το πανηγύρι και να το βάλει σε τροχιά ανάπτυξης, ώστε να αποκτήσει προστιθέμενη αξία για τη Σκοτούσσα και τους κατοίκους της», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με τον κ. Σύκα, η πανήγυρη μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης δημιουργικότητας και εξωστρέφειας για την περιοχή. «Το χωριό έχει ανάγκη από ανάσες δημιουργικότητας και το πανηγύρι μπορεί να συμβάλει σε αυτόν τον τομέα. Σήμερα το χωριό της Σκοτούσσας δεν κερδίζει τίποτα, εκτός ίσως από τη ρύπανση που μένει στο τέλος», σημειώνει.
Τα στοιχεία που κάνουν το πανηγύρι της Σκοτούσας μοναδικό
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στα χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν την πανήγυρη της Σκοτούσας από αντίστοιχες διοργανώσεις. Οι αγώνες πάλης, η ποδηλατοδρομία, η γαστρονομία και το περιβάλλον όπου διεξάγεται αποτελούν, όπως υποστηρίζει, στοιχεία που συνθέτουν μια ξεχωριστή ταυτότητα και μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για την περαιτέρω ανάδειξή της.
Παράλληλα, σημαντικό ρόλο μπορεί να διαδραματίσει και η πρόταση που θα κατατεθεί τον Σεπτέμβριο στην Αναπτυξιακή Σερρών για τη δημιουργία Κέντρου Ανάδειξης του Πανηγυριού. «Σε περίπτωση που γίνει δεκτή η πρότασή μας στην Αναπτυξιακή Σερρών για τη δημιουργία Κέντρου Ανάδειξης του Πανηγυριού, οι επισκέπτες θα έχουν μια μοναδική βιωματική εμπειρία από το πανηγύρι», σημειώνει.
Συνεργασίες με επίκεντρο τον πολιτισμό, τη γαστρονομία και την επιχειρηματικότητα
Ο πρόεδρος του «Κοινού Σκοτουσαίων» θεωρεί ότι το επόμενο βήμα πρέπει να είναι η δημιουργία συνεργειών με άλλες διοργανώσεις και φορείς, αξιοποιώντας καλές πρακτικές από πανηγύρια της Ελλάδας.
«Μπορούμε να πάρουμε τις καλές πρακτικές από άλλα πανηγύρια και να αναπτύξουμε συνέργειες στον τομέα της γαστρονομίας, του πολιτισμού και της πάλης. Συνέργειες που θα βοηθήσουν στην προώθηση της επισκεψιμότητας, της ψυχαγωγίας και της επιχειρηματικότητας», υπογραμμίζει.
Το ζητούμενο, όπως προκύπτει από την τοποθέτησή του, είναι η πανήγυρη να πάψει να αποτελεί απλώς μια ετήσια διοργάνωση και να εξελιχθεί σε ένα οργανωμένο εργαλείο πολιτιστικής, τουριστικής και οικονομικής ανάπτυξης για τη Σκοτούσσα, συνδέοντας την παράδοση με τις σύγχρονες ανάγκες και δημιουργώντας οφέλη που θα επιστρέφουν στην τοπική κοινωνία.
Η Εμποροπανήγυρη Σκοτούσσας κουβαλά μαζί της μια ιστορία δεκαετιών, συνδεδεμένη με την οικονομική ζωή, την κοινωνική συνοχή και την καθημερινότητα όχι μόνο των κατοίκων της, αλλά και των ανθρώπων της ευρύτερης περιοχής. Από τα κάρα που έφταναν άλλοτε στον κάμπο και τον κόσμο που συνέρρεε στη Σκοτούσσα για να πουλήσει, να αγοράσει και να διασκεδάσει, μέχρι τη σημερινή πραγματικότητα, ο θεσμός έχει αλλάξει μαζί με την ίδια την ελληνική ύπαιθρο.
Το μεγάλο στοίχημα πλέον δεν είναι μόνο να διατηρηθεί η πανήγυρη, αλλά να αποκτήσει ένα νέο περιεχόμενο που θα της επιτρέψει να παραμείνει ζωντανή και τα επόμενα χρόνια. Η παράδοση, η άυλη πολιτιστική κληρονομιά, η γαστρονομία, η πάλη, η ψυχαγωγία, η επιχειρηματικότητα και η εξωστρέφεια μπορούν να αποτελέσουν τα στοιχεία μιας νέας ταυτότητας.
Για τη Σκοτούσσα, άλλωστε, η εμποροπανήγυρη δεν είναι απλώς ένα πενθήμερο του Σεπτεμβρίου. Είναι ένα κομμάτι της ιστορίας της. Το ζητούμενο είναι αυτή η ιστορία να μην περιοριστεί στη νοσταλγία για όσα πέρασαν, αλλά να αποτελέσει τη βάση για ένα νέο κεφάλαιο, ικανό να δώσει ξανά στο χωριό ζωή, επισκεψιμότητα και προοπτική.
