Μία πρόταση για ειδικά, στοχευμένα μέτρα στήριξης της οικονομίας και της κοινωνίας του νομού Σερρών, με βάση τη δημογραφική συρρίκνωση

του Δημήτριου Γ.Καμπούρη

Στο άρθρο αυτό παρουσιάζουμε μια ολοκληρωμένη και πλήρως τεκμηριωμένη πρόταση η οποία έρχεται να προστεθεί στις πολιτικές του κράτους που επηρεάζουν καθοριστικά τους τοπικούς πληθυσμούς, την οικονομία, κοινωνία και συμβάλλουν ουσιαστικά στην τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη.

Ο όρος «Ρήτρα» στον τίτλο του άρθρου ερμηνεύεται ως υποχρέωση της πολιτείας για θέσπιση ειδικών μέτρων(ειδική μέριμνα) σύμφωνα με το πνεύμα και τις επιταγές του άρθρου 106 του Συντάγματος. Ο όρος «Δημογραφική» αναφέρεται στο έντονο δημογραφικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο νομός Σερρών. Η πρότασή μας αυτή έρχεται να προστεθεί στις ήδη πολιτικές (ρήτρες) που έχουν ανακοινωθεί πρόσφατα από την πολιτεία και συγκεκριμένα από το Κυβερνητικό συμβούλιο οικονομικής πολιτικής (ΚΥ.Σ.ΟΙ.Π) στα πλαίσια της εθνικής στρατηγικής για την περιφερειακή και τοπική ανάπτυξη.

Από πλευράς μεθοδολογικής προσέγγισης υποστηρίζουμε ότι η πρόταση είναι πλήρως τεκμηριωμένη διότι εδράζεται:
(α) Σε νομική βάση: άρθρο 106 του συντάγματος. Εθνική στρατηγική για την περιφερειακή ανάπτυξη. Ήδη αποφασισθείσες ρήτρες όπως: ρήτρα ορεινότητας, νησιωτικότητας και ρήτρα απολιγνιτοποίησης
(β) Οικονομική βάση: Χαμηλό ΑΕΠ κατά κεφαλή
(γ) Κοινωνική βάση: Μεγάλη μείωση και γήρανση του πληθυσμού. Εθνικό σχέδιο αντιμετώπισης του Δημογραφικού
Η πρότασή μας κάνει ένα βήμα μπροστά. Παρουσιάζει ένα ενδεικτικό περιεχόμενο μιας Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΚΥΑ) που θα εκδοθεί για την εφαρμογή. Το περιεχόμενο είναι εντελώς ενδεικτικό και για μας είναι ένα εργαλείο -παρεμβατικό μέτρο- με το οποίο η πολιτεία προχωρεί στη θέσπιση ειδικών μέτρων στήριξης. Τα μέτρα αυτά εξυπηρετούν συγκεκριμένο σκοπό με βάση την αρχή της ίσης μεταχείρισης των πολιτών και της αναλογικότητας.
Το άρθρο αυτό είναι το εισαγωγικό τμήμα (προθάλαμος) προκειμένου ο νομός Σερρών με παρόμοια απόφαση να χαρακτηριστεί ως φθίνουσα περιοχή(παροχή ειδικών μέτρων στήριξης της οικονομίας και κοινωνίας).

Το εννοιολογικό περιεχόμενο του όρου «ρήτρα»

Το εννοιολογικό περιεχόμενο του όρου «ρήτρα» αναφέρεται σε μια συγκεκριμένη διάταξη ή όρο που ενσωματώνεται σε ένα νομικό κείμενο (κυρίως σύμβαση, νόμο ή κανονισμό) και ρυθμίζει εκ των προτέρων μια ειδική πτυχή της έννομης σχέσης των μερών.

Βασικά χαρακτηριστικά της ρήτρας
• Δεσμευτικός χαρακτήρας: παράγει έννομα αποτελέσματα για τα μέρη.
• Εξειδίκευση: ρυθμίζει ειδικά θέματα που δεν καλύπτονται γενικά από τον νόμο.
• Προληπτική λειτουργία: προβλέπει συνέπειες για μελλοντικά ενδεχόμενα.
• Συμβατική αυτονομία: εκφράζει τη βούληση των μερών, εντός των ορίων του δικαίου.

Αναφορικά με δημογραφικά θέματα, ο όρος «ρήτρα» αποκτά ένα ειδικό, πολιτικό και κανονιστικό περιεχόμενο, διαφορετικό από την κλασική συμβατική του σημασία.

Στο πλαίσιο της δημογραφικής πολιτικής, η ρήτρα νοείται ως θεσμοθετημένος μηχανισμός πρόβλεψης, προστασίας ή προσαρμογής δημόσιων πολιτικών, ο οποίος:
• λαμβάνει υπόψη δημογραφικούς δείκτες (γεννητικότητα, γήρανση πληθυσμού, μετανάστευση),
• ενεργοποιείται αυτόματα ή υπό όρους,
• και επηρεάζει κοινωνικά, οικονομικά ή αναπτυξιακά μέτρα.
Λειτουργίες της δημογραφικής ρήτρας
• Προληπτική: αποτρέπει αρνητικές δημογραφικές επιπτώσεις σε πολιτικές αποφάσεις.
• Ρυθμιστική: προσαρμόζει μέτρα ανάλογα με τη δημογραφική εξέλιξη.
• Διορθωτική: επιβάλλει αντισταθμιστικές παρεμβάσεις όταν διαπιστώνονται ανισορροπίες.
• Αξιολογική: ενσωματώνει τη δημογραφική διάσταση στον σχεδιασμό πολιτικών.

Ενδεικτικά παραδείγματα δημογραφικής ρήτρας
• Ρήτρα γεννητικότητας: σύνδεση παροχών ή φορολογικών κινήτρων με τον αριθμό τέκνων.
• Ρήτρα γήρανσης πληθυσμού: προσαρμογή ορίων ηλικίας ή κοινωνικών δαπανών.
• Ρήτρα πληθυσμιακής βιωσιμότητας: ειδικά μέτρα για περιοχές με πληθυσμιακή συρρίκνωση.
• Ρήτρα δημογραφικού αντίκτυπου: υποχρεωτική εκτίμηση δημογραφικών συνεπειών πριν τη θέσπιση νόμων.

Το δημογραφικό και αναπτυξιακό πρόβλημα του Νομού Σερρών, με λίγα λόγια

Ο νομός Σερρών από το 1961 έως την τελευταία απογραφή 2021 έχασε σχεδόν 100.000 κατοίκους, μείωση 39%, μια τραγική απώλεια που απειλεί την κοινωνική και οικονομική βιωσιμότητα του νομού. Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζονται οι δημογραφικές μεταβολές των δήμων και της περιφερειακής ενότητας Σερρών. Όλοι οι δήμοι, πλην του δήμου Σερρών, έχουν διψήφιο ποσοστό μείωσης του πληθυσμού, με πρώτο το δήμο Νέας Ζίχνης 33,3%.

Το δημογραφικό πρόβλημα του νομού συνοδεύεται από μια οικονομική υστέρηση που κρατά χρόνια. Κατά το χρόνο της τελευταίας απογραφής 2021, το ΑΕΠ κατά κεφαλή έφθανε τα 10.969€έναντι μέσου όρου χώρας 17.347€, δηλαδή στο 63% του εθνικού μέσου όρου. Στον ίδιο χρόνο της απογραφής 2021, η ανεργία στο νομό ήταν 22,2% όταν στην Ελλάδα ο μέσος όρος ήταν14,7%, δηλαδή στην περίπτωση αυτή η ανεργία υπερβαίνει το μέσο όρο κατά 51%. Σημειώνεται ότι ο νομός Σερρών παρουσίασε τη μεγαλύτερη ανεργία μετά τους νομούς Φωκίδας και Καστοριάς, σύμφωνα με την τελευταία απογραφή.

Για το Δημογραφικό και αναπτυξιακό πρόβλημα του νομού θα μπορούσαμε να γράψουμε πολλά περισσότερα. Αυτό θα γίνει κατά τη φάση υποβολής του αιτήματος στα αρμόδια υπουργεία για την έκδοση σχετικής Υπουργικής Απόφασης (ΚΥΑ).

Ως γνωστόν, ο όρος «νομική βάση» αναφέρεται στην επίκληση συγκεκριμένης διάταξης νόμου, κανονισμού, Ευρωπαϊκής Οδηγίας κλπ. που θα δικαιολογεί μια συγκεκριμένη ενέργεια. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, μπορούμε να αναφέρουμε:
1) Το άρθρο 106 του συντάγματος. Συγκεκριμένα, στην παράγραφο 1 ορίζεται: για την εδραίωση της κοινωνικής ειρήνης και την προστασία του γενικού συμφέροντος, το κράτος προγραμματίζει και συντονίζει την οικονομική δραστηριότητα στη χώρα, επιδιώκοντας την εξασφάλιση της οικονομικής ανάπτυξης όλων των τομέων της Εθνικής οικονομίας
2) είναι σύμφωνη με τις πολιτικές και δράσεις της ΕΕ (πολιτικές της συνοχής)
3) Ν. 5203/25 τροποποίηση του αναπτυξιακού νόμου: προβλέπονται ειδικές ενισχύσεις για νομούς με κατά κεφαλή ΑΕΠ κάτω του 75% του μέσου όρου της χώρας
4) Εθνικό σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση του Δημογραφικού. Προβλέπονται σειρά στόχων- δράσεων και ενεργειών ύψους 20 δις για τα επόμενα 10 χρόνια
5) Κυβερνητικό συμβούλιο οικονομικής πολιτικής(ΚΥΣΟΙΠ), γίνεται αναφορά για την εφαρμογή της ρήτρας νησιωτικής Ελλάδας, ρήτρα ορεινών περιοχών και ρήτρα απολιγνιτοποίησης
Πάνω στο παραπάνω θεσμικό πλαίσιο θα δομηθεί η πρότασή μας προκειμένου να πάρει τη μορφή Κοινής Υπουργικής Απόφασης.

Το περιεχόμενο της πρότασής μας

Μέσα στα πλαίσια της Εθνικής στρατηγικής για την περιφερειακή και τοπική ανάπτυξη προστίθεται μαζί με τις άλλες ρήτρες και η ρήτρα δημογραφικότητας. Στη ρήτρα δημογραφικότητας υπάγονται οι περιφερειακές ενότητες, οι οποίες στην απογραφή του 2021 είχαν:
α) μείωση του πληθυσμού σε ποσοστό πάνω από 5%
και β) κατά κεφαλή ΑΕΠ μικρότερο του 75% του μέσου όρου της χώρας
Οι παραπάνω δύο προϋποθέσεις υπάρχουν σωρευτικά (αθροιστικά και οι δύο) και ισχύουν μέχρι την οριστική απογραφή του 2031.
Σύμφωνα με τη ρήτρα δημογραφικότητας παρέχονται:

Α) Φυσικά πρόσωπα
1. Επιδότηση επιτοκίου κατά 50% στα στεγαστικά δάνεια
2. Καταβολή μόνο τόκων για τα (3) πρώτα χρόνια από λήψεως του σχετικού δανείου
3. μείωση του αναλογούντος φορολογικού συντελεστή κατά 50%
4. διπλασιασμό του έκτακτου επιδόματος των 250€ σε 500€ στους συνταξιούχους του νομού
5. Μειώνονται οι εισφορές των ασφαλισμένων κατά 50%

Β) Νομικά πρόσωπα – επιχειρήσεις – επαγγελματίες
1. Παρέχεται επιδότηση επιτοκίου κατά 50% στα πάσης φύσεως δάνεια για κεφάλαια κινήσεως και για επενδύσεις
2. το προβλεπόμενο ποσοστό επιχορήγησης του αναπτυξιακού νόμου αυξάνεται κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες
3. Σε νέα πρόσληψη προσωπικού επιχορηγείται το μισθολογικό κόστος κατά 50%
4. Προβλέπεται χρηματοδότηση για ανάγκες κεφαλαίου κινήσεως στο 20% για (5) χρόνια (κεφάλαια κινήσεως μονιμότερου χαρακτήρα)
5. Για τον εξωδικαστικό μηχανισμό ισχύουν αυτά που ισχύουν σε ευάλωτες ομάδες(φυσικά και νομικά πρόσωπα)
Οι παραπάνω προτάσεις είναι ενδεικτικές και μπορούν να τροποποιηθούν κατά τη φάση της υποβολής του αιτήματος.

Συμπεράσματα
Το παρόν άρθρο αποτελεί τμήμα της συνολικής μας πρότασης για τον χαρακτηρισμό του Νομού Σερρών ως φθίνουσας περιοχής. Η συγκεκριμένη πρόταση διατυπώνεται ως προσωπική και τεκμηριωμένη εισήγηση, η οποία προκύπτει από τη μακροχρόνια παρακολούθηση, μελέτη και αξιολόγηση των δημογραφικών, κοινωνικών και αναπτυξιακών δεδομένων του Νομού Σερρών.
Η πρόταση αυτή πρόκειται να κοινοποιηθεί στην Περιφερειακή Ενότητα Σερρών, στους βουλευτές του Νομού, στους Δημάρχους καθώς και στους Περιφερειακούς Συμβούλους.

Δημήτριος Γ.Καμπούρης

Διδάκτορας του πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
Ειδικός Επιστήμονας σε θέματα Χρηματοοικονομικής Διοίκησης, Επενδύσεων και εξυγίανσης επιχειρήσεων