Η δικηγόρος Ευαγγελία Λύκου εξηγεί πότε το bullying γίνεται ποινικό αδίκημα και ποιοι έχουν νομικές ευθύνες

Με αφορμή την Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας, η δικηγόρος Ευαγγελία Λύκου μίλησε στο Jack for LionNews αναλύοντας τις νομικές διαστάσεις του bullying και του cyberbullying, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη «σκληρή» πλευρά του φαινομένου, πότε δηλαδή ένα περιστατικό σχολικής βίας ξεπερνά τα όρια και μετατρέπεται σε ποινικό αδίκημα.

Η κ. Λύκου εξήγησε με απλό και κατανοητό τρόπο ποιες είναι οι ευθύνες των γονέων, ποιο είναι το νομικό πλαίσιο που αφορά το cyberbullying, αλλά και ποιες είναι οι υποχρεώσεις του σχολείου για την προστασία των παιδιών. Όπως τόνισε, η γνώση των δικαιωμάτων αποτελεί την καλύτερη ασπίδα απέναντι στη βία, ενώ υπογράμμισε ότι το bullying δεν είναι ποτέ «μαγκιά», αλλά μια συμπεριφορά με σοβαρές κοινωνικές και νομικές συνέπειες.

Η Ευαγγελία Λύκου κατάγεται από την Τούμπα του Δήμου Εμμανουήλ Παππά N.Σερρών και είναι δικηγόρος, μέλος του ΔΣ του Δικηγορικού Συλλόγου Σερρών. Είναι μητέρα δύο ανήλικων παιδιών, ηλικίας 10 και 4 ετών, και σύζυγος του Γεωργίου Μούσα, ιδιοκτήτη καταστήματος ηλεκτρολογικού υλικού στην πόλη των Σερρών.

Είναι δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, πτυχιούχος της Νομικής Σχολής και ασκεί μαχόμενη δικηγορία μέχρι σήμερα, διατηρώντας δικηγορικό γραφείο στην πόλη των Σερρών, στην οδό Γ. Παπανδρέου 9.

Παράλληλα, έχει εκλεγεί Πρόεδρος του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων του Πειραματικού Δημοτικού Σχολείου Σερρών «Κωνσταντίνος Καραμανλής».

Ακολουθεί αναλυτικά η συνέντευξη στο Jack for Lionnews

1.Πού σταματά μια «παιδική παρεξήγηση» και πού ξεκινά η αξιόποινη πράξη; Υπάρχουν συγκεκριμένα κριτήρια που ορίζουν νομικά το bullying;

Ως γνωστόν, ο σχολικός εκφοβισμός (bullying) είναι ένα φαινόμενο νεανικής παραβατικότητας, που αφορά στη χρήση βίας κυρίως μεταξύ ατόμων εφηβικής και μετεφηβικής ηλικίας , κατά την οποία ασκείται εσκεμμένη, απρόκλητη, συστηματική και επαναλαμβανόμενη βία μεταξύ μαθητών ή νέων, με σκοπό την επιβολή του δράστη, μέσω της ταπείνωσης και εξουθένωσης του θύματος, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα την πρόκληση σωματικού και ψυχικού πόνου.

Όπως αναφέρθηκε, ο σχολικός εκφοβισμός δεν αποτελεί μόνο παραβατική συμπεριφορά με έντονη κοινωνική απαξία, αλλά και αξιόποινη συμπεριφορά, που μπορεί να επισύρει σοβαρές ποινικές συνέπειες σε βάρος του δράστη. Είναι, βεβαίως, αυτονόητο ότι οι συνέπειες αυτές είναι αντίστοιχες προς τις ειδικότερες μορφές με τις οποίες, κάθε φορά, εκδηλώνεται η αξιόποινη συμπεριφορά του «bullying», αλλά φυσικά, και προς την ηλικία του συγκεκριμένου δράστη.

Ειδικότερα, ο σχολικός εκφοβισμός εμφανίζεται, κυρίως, με τις εξής μορφές: -του λεκτικού εκφοβισμού (ειρωνείες, απειλές, χλευαστικά σχόλια),-του κοινωνικού εκφοβισμού (διάδοση φημών, καταστροφή, βλάβη ή αφαίρεση προσωπικών αντικειμένων, δημοσιοποίηση προσωπικών δεδομένων, συστηματική απομόνωση από την ομάδα), – του σωματικού εκφοβισμού (χτυπήματα, βίαια σπρωξίματα, κατακράτηση, ασελγείς πράξεις) και – του ηλεκτρονικού εκφοβισμού ή «cyber bullying» (εκβιασμός και απειλές μέσω διαδικτύου και ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή κινητού τηλεφώνου, δημοσιοποίηση στοιχείων ή προσωπικών δεδομένων κλπ.).

Οι πιο πάνω συμπεριφορές, πέραν του αδικήματος του άρθρου 312 Π.Κ., μπορούν να ενταχθούν στην αντικειμενική υπόσταση και πολλών άλλων εγκλημάτων, ιδίως δε συνιστούν:Εξύβριση, δυσφήμιση, συκοφαντική δυσφήμιση, απειλή, παράνομη βία, παράνομη κατακράτηση, προσβολή γενετήσιας αξιοπρέπειας, αποπλάνηση παιδιού, ασέλγεια παρά φύση, βιασμός, κλοπή, ληστεία, φθορά ξένης ιδιοκτησίας, απλή σωματική βλάβη, απρόκλητη σωματική βλάβη, επικίνδυνη σωματική βλάβη, βαριά σωματική βλάβη, έκθεση, ανθρωποκτονία από δόλο ή από αμέλεια κλπ. Το διαδικτυακό «bullying», γιγαντώνεται διαρκώς, και εφαρμοστέες είναι αντίστοιχα πολλές γενικές ή ειδικές διατάξεις.

Ο εκφοβισμός (bullying) είναι μια σκόπιμη, επαναλαμβανόμενη επιθετική συμπεριφορά —σωματική, λεκτική, κοινωνική ή διαδικτυακή— που βασίζεται σε ανισορροπία δύναμης, στοχεύοντας στην πρόκληση φόβου, πόνου ή απομόνωσης. Δεν αποτελεί «πείραγμα», αλλά σοβαρή κακοποίηση που εμφανίζεται σε σχολεία, εργασιακούς χώρους και ψηφιακά περιβάλλοντα, απαιτώντας άμεση παρέμβαση.

2. Τι προβλέπει ο νόμος για την παρενόχληση μέσω διαδικτύου και social media; Θεωρείται νομικά «ελαφρύτερη» επειδή δεν ενέχει σωματική επαφή;

Η ελληνική νομοθεσία δεν θεωρεί την παρενόχληση μέσω διαδικτύου (cyberbullying) ή social media «ελαφρύτερη» . Ακόμα και αν ο δράστης κρύβεται πίσω από ψεύτικο λογαριασμό, οι ελληνικές αρχές έχουν τη δυνατότητα να τον εντοπίσουν μέσω της Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος. Το cyberbullying (ηλεκτρονικός εκφοβισμός) και οι διαδικτυακές απειλές αποτελούν σοβαρά αδικήματα στην ελληνική νομοθεσία.

Η εξάπλωση των social media και των ηλεκτρονικών επικοινωνιών έχει οδηγήσει σε αύξηση των περιστατικών διαδικτυακής παρενόχλησης, εξευτελισμού, εκβιασμού και εκφοβισμού. Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει ποινικές κυρώσεις και για περιπτώσεις όπως συκοφαντική δυσφήμηση, απειλές, εκβιασμούς και παραβίαση προσωπικών δεδομένων. Το cyberbullying αναφέρεται σε κάθε μορφή εκφοβισμού, παρενόχλησης ή εξευτελιστικής συμπεριφοράς μέσω διαδικτύου, με σκοπό τη διατάραξη της ψυχικής ηρεμίας του θύματος.

Οι διαδικτυακές απειλές περιλαμβάνουν εκβιασμούς, απειλές κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητας, καθώς και απειλές δημοσιοποίησης προσωπικών δεδομένων, όπως π.χ. Διάδοση ψευδών ή εξευτελιστικών πληροφοριών στα social media, προσβλητικά ή απειλητικά μηνύματα , Εκβιασμός με προσωπικές φωτογραφίες ή βίντεο , Δημιουργία ψεύτικων προφίλ με σκοπό τη δυσφήμιση κ.α.

Τι Προβλέπει ο Νόμος – Ποινικές Κυρώσεις Σε περίπτωση :

Α. Προσβολή Προσωπικότητας & Συκοφαντική Δυσφήμιση (Άρθρο 363 ΠΚ)
Β. Διαδικτυακές Απειλές (Άρθρο 333 ΠΚ)
Γ. Παρενόχληση (Άρθρο 337 ΠΚ)
Δ. Εκβίαση (Άρθρο 385 ΠΚ)
Ε. Παραβίαση προσωπικών δεδομένων
κ.α.

​3. Τι σημαίνει ο όρος «παραμέληση εποπτείας ανηλίκου» και ποιες είναι οι νομικές συνέπειες για τους γονείς ενός παιδιού που ασκεί βία;

Η παραμέληση εποπτείας ανηλίκου αφορά περιπτώσεις που δεν υφίσταται και δεν ασκείται σωστά η επίβλεψη και επιμέλεια του τέκνου . Πρόκειται για παράλειψη των αναγκαίων ενεργειών επίβλεψης και καθοδήγησης, που παραλείπει να τον παρεμποδίσει από την τέλεση αξιόποινης πράξης,

Τιμωρείται με το άρθρο 360 Π.Κ. και ειδικότερα 1. Όποιος, ενώ έχει υποχρέωση εποπτείας ανηλίκου παραλείπει να τον παρεμποδίσει από την τέλεση αξιόποινης πράξης, τιμωρείται με φυλάκιση έως ένα έτος, αν δεν συντρέχει περίπτωση να τιμωρηθεί αυστηρότερα με άλλη διάταξη.  2.Αν ο υπαίτιος της παράλειψης είναι πρόσωπο που έχει την επιμέλεια του ανηλίκου και ιδίως γονέας, επιβάλλεται φυλάκιση έως τρία (3) έτη και χρηματική ποινή και σε περίπτωση που η πράξη ενέχει στοιχεία βίας και στρέφεται κατά ανηλίκου θύματος ή είναι πράξη που αν την τελούσε ενήλικος θα ήταν κακούργημα, επιβάλλεται φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους και χρηματική ποινή τουλάχιστον δέκα χιλιάδες (10.000) ευρώ.

Η τέλεση της ανωτέρω παράλειψης από πρόσωπα, υπό την επιμέλεια των οποίων έχει τεθεί ο ανήλικος σύμφωνα με τα άρθρα 122 και 123, συνιστά επιβαρυντική περίσταση. 3. Με την ποινή της παρ. 1 τιμωρείται και όποιος του έχει ανατεθεί με προσωρινή διαταγή ή οριστική δικαστική απόφαση η δικαστική συμπαράσταση προσώπου που κηρύχθηκε ανίκανο για όλες τις δικαιοπραξίες (πλήρης στερητική δικαστική συμπαράσταση), όταν παραλείπει να τον παρεμποδίσει από την τέλεση αξιόποινης πράξης.»

​4.Αν ένα σχολείο γνωρίζει για περιστατικά βίας και δεν παρεμβαίνει, αντιμετωπίζει η διεύθυνση ή οι εκπαιδευτικοί συγκεκριμένες νομικές κυρώσεις;

Αν ένα σχολείο γνωρίζει για περιστατικά βίας και δεν παρεμβαίνει τότε ακολουθούν πειθαρχικές και ποινικές κυρώσεις , όπως παράβαση καθήκοντος κ.α, εις βάρος των εκπαιδευτικών ή της διεύθυνσης που παρέλειψαν να αντιμετωπίσουν τα περιστατικά βίας.

5. Ποια είναι η πρώτη νομική ενέργεια που θα συμβουλεύατε έναν γονέα να κάνει μόλις πληροφορηθεί ότι το παιδί του πέφτει θύμα bullying;

Ο γονέας πρέπει να ενημερώσει άμεσα τη διεύθυνση του σχολείου και τον υπεύθυνο εκπαιδευτικό ώστε να επιληφθούν άμεσα του ζητήματος και να προβούν άμεσα στην λήψη των κατάλληλων μέτρων. Παράλληλα μπορούμε να αναζητήσουμε βοήθεια σε γραμμές υποστήριξης και να καταγγείλουμε άμεσα περιστατικά και σε διαδικτυακή Πλατφόρμα stop-bullying.gov.gr.

Σε κάθε περίπτωση απευθυνόμαστε στον Εισαγγελέα Ανηλίκων (ή στον Εισαγγελέα Πρωτοδικών) όταν το περιστατικό είναι σοβαρό και ενδέχεται να συνιστά αξιόποινη πράξη.

6.​ Πώς διασφαλίζει ο νόμος το απόρρητο και την προστασία ενός παιδιού που αποφασίζει να καταγγείλει ένα περιστατικό, ώστε να μην φοβάται αντίποινα;

-Οι μαθητές μπορούν να καταγγείλουν ανώνυμα:
– στην πλατφόρμα stop-bullying.gov.gr
– στην γραμμή Γραμμή SOS 1056 (Το Χαμόγελο του Παιδιού): Η επικοινωνία είναι δωρεάν και ανώνυμη. Οι κοινωνικοί λειτουργοί μπορούν να δεχτούν πληροφορίες ανώνυμα και, αν κριθεί απαραίτητο, να τις διαβιβάσουν στον Εισαγγελέα για περαιτέρω διερεύνηση.
– Στην Εισαγγελία Ανηλίκων: δέχονται και ανώνυμες καταγγελίες (γραπτές ή τηλεφωνικές), τις οποίες αξιολογούν για να αποφασίσουν αν θα παρέμβουν αυτεπάγγελτα.

7.Πιστεύετε ότι η ενημέρωση από νομικούς εντός των σχολείων θα μπορούσε να λειτουργήσει αποτρεπτικά για τους επίδοξους θύτες;

Σίγουρα η πρόληψη και η έγκαιρη ενημέρωση πάντα βοηθάει. Οπότε η ενημέρωση από νομικούς εντός των σχολείων μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά και επέκταση να αποτρέψει την τέλεση αδικημάτων .

Σε κάθε περίπτωση η οικογένεια και οι γονείς έχουμε τον καθοριστικό ρόλο – να συμβουλεύουν , να ακούν τα παιδιά με υπομονή και αγάπη και να τα μαθαίνουν αφενός να διαφυλάσσουν τα δικαιώματά τους και αφετέρου να μην καταπατούν τα δικαιώματα τρίτων. ]