Ιστορικοί και δημόσια πρόσωπα στα Σκόπια αντιδρούν μέσω social media για τη συμφωνία Ελλάδας-Βουλγαρίας για την παράδοση των λειψάνων του Τσάρου Σαμουήλ και τα κειμήλια
Η συμφωνία Ελλάδας – Βουλγαρίας για την παράδοση στη Σόφια των λειψάνων του Τσάρου Σαμουήλ έχει προκαλέσει αντιδράσεις και στη Βόρεια Μακεδονία, όπου το θέμα αγγίζει μια από τις πλέον ευαίσθητες ιστορικές διαφορές με τη Βουλγαρία.
Μέχρι στιγμής δεν έχει καταγραφεί επίσημη τοποθέτηση της κυβέρνησης των Σκοπίων, ωστόσο ιστορικοί, συγγραφείς και άλλα δημόσια πρόσωπα έχουν ήδη τοποθετηθεί, κυρίως μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα. Χαρακτηριστικό του κλίματος είναι ακόμη και το ερώτημα
«Ρώτησε κανείς τη “Μακεδονία”;», που χρησιμοποιήθηκε ως τίτλος σε δημοσίευμα για τη συμφωνία Αθήνας – Σόφιας.
Τίνος είναι ο … Σαμουήλ ;
Η διαμάχη γύρω από τον Σαμουήλ αποτελεί εδώ και χρόνια ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία της ιστορικής αντιπαράθεσης μεταξύ Βουλγαρίας και Βόρειας Μακεδονίας. Στη Σόφια παρουσιάζεται ως Τσάρος της Βουλγαρίας, ενώ στα Σκόπια για δεκαετίες κυριάρχησε η αφήγηση του «Μακεδόνα τσάρου» και ενός «μακεδονικού κράτους».
Το ζήτημα έφτασε ακόμη και στη Μικτή Επιτροπή Ιστορικών των δύο χωρών, η οποία το 2022 δημοσιοποίησε κοινή διατύπωση σύμφωνα με την οποία ο Σαμουήλ ήταν ηγεμόνας ενός μεγάλου μεσαιωνικού κράτους, το οποίο η πλειονότητα της σύγχρονης ιστοριογραφίας θεωρεί Βουλγαρικό Βασίλειο, με κέντρο σε εδάφη της σημερινής Βόρειας Μακεδονίας.
Η ιστορική αυτή σύγκρουση δεν έμεινε μόνο στα βιβλία: Το 2020 η Βουλγαρία μπλόκαρε την ευρωπαϊκή πορεία της Βόρειας Μακεδονίας, επικαλούμενη ευρύτερες διαφορές για την ιστορία, τη γλώσσα και την εφαρμογή της συμφωνίας καλής γειτονίας.
Η διαδικασία ενσωμάτωσης των Σκοπίων στην Ε.Ε. παραμένει ουσιαστικά μπλοκαρισμένη, καθώς η χώρα δεν έχουν προχωρήσει στη συνταγματική αλλαγή για την αναφορά των Βουλγάρων στο Σύνταγμα, που αποτελεί προϋπόθεση για την επόμενη φάση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων.
Μέσα σε αυτό το ήδη φορτισμένο υπόβαθρο εξηγείται και η ένταση με την οποία αντιμετωπίζεται σήμερα στα Σκόπια η παράδοση στη Βουλγαρία των λειψάνων που αποδίδονται στον Σαμουήλ.
Αντιδράσεις ιστορικών
Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν η ιστορικός Βιολέτα Ατσκόσκα, η οποία σε ανάρτησή της στο Facebook αμφισβήτησε την ταυτοποίηση των λειψάνων και ενέταξε τη συμφωνία, κατά τη δική της εκτίμηση, σε μια ευρύτερη «αντιμακεδονική πολιτική». Με ανάλογο ύφος παρενέβη και ο συγγραφέας Μπόζινταρ Μποζινόφσκι, κάνοντας λόγο για «σόου με τον Τσάρο Σαμουήλ» και συνδέοντας την παράδοση των λειψάνων με τη μακροχρόνια αντιπαράθεση γύρω από την ιστορική κληρονομιά του μεσαιωνικού ηγεμόνα. Πρόκειται πάντως για προσωπικές τοποθετήσεις που δημοσιεύθηκαν στα κοινωνικά δίκτυα και όχι για επίσημες θέσεις της κυβέρνησης της Βόρειας Μακεδονίας.
“Επιστρέψτε μας τα κλεμμένα”
Μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρέμβαση του ιστορικού Στόικο Στόικοφ, ο οποίος δεν περιορίζεται στην αμφισβήτηση της ταυτοποίησης των λειψάνων. Υποστηρίζει ότι η Βουλγαρία δεν διαθέτει νομική βάση για να τα διεκδικεί και εκτιμά ότι η επιστροφή τους μπορεί να αξιοποιηθεί στη διαμάχη Σόφιας – Σκοπίων γύρω από την ιστορία του Σαμουήλ.
Το σημαντικότερο όμως είναι ότι καλεί πλέον τη Βόρεια Μακεδονία να θέσει επίσημα στη Βουλγαρία ζήτημα επιστροφής πολιτιστικών αντικειμένων που, σύμφωνα με τον ίδιο, μεταφέρθηκαν από περιοχές της σημερινής χώρας κατά τους πολέμους των αρχών του 20ού αιώνα.
Σέρρες: Ποια είναι τελικά τα 48 κειμήλια που επιστρέφουν από τη Βουλγαρία;
Η συμφωνία Αθηνών – Σόφιας φαίνεται να ανοίγει στα Σκόπια μια δεύτερη συζήτηση, που ξεπερνά το γνωστό ερώτημα για την ιστορική ταυτότητα του Σαμουήλ. Εεφόσον η Βουλγαρία επιστρέφει στην Ελλάδα πολιτιστικά αντικείμενα που μεταφέρθηκαν πριν από περισσότερο από έναν αιώνα, τι συμβαίνει με αντικείμενα που πλευρές στη Βόρεια Μακεδονία υποστηρίζουν ότι μεταφέρθηκαν την ίδια περίοδο από τη δική της σημερινή επικράτεια;
Πρόκειται για μια συζήτηση ωστόσο που μόλις ανοίγει και, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, διεξάγεται περισσότερο στα μέσα ενημέρωσης και στα κοινωνικά δίκτυα παρά σε επίσημο διπλωματικό επίπεδο.
