Ένα ιστορικό βλαχοχώρι στους πρόποδες του Μπέλλες με πλούσια πολιτιστική παράδοση και δυναμική παρουσία στον νομό Σερρών
Τα Άνω Πορόια αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους ορεινούς οικισμούς του νομού Σερρών. Χτισμένα στους καταπράσινους πρόποδες του όρους Μπέλλες, συνδυάζουν τη μοναδική φυσική ομορφιά με μια μακραίωνη ιστορική και πολιτιστική διαδρομή.
Η γεωγραφική τους θέση, το πλούσιο φυσικό περιβάλλον, τα άφθονα νερά και η ιδιαίτερη αρχιτεκτονική φυσιογνωμία τους συνέβαλαν ώστε το χωριό να αναπτυχθεί τόσο ως αγροτικό και κτηνοτροφικό κέντρο όσο και ως τόπος παραθερισμού και τουριστικού ενδιαφέροντος. Παράλληλα, οι κάτοικοί του διατήρησαν ζωντανές τις παραδόσεις, τα ήθη και την πολιτιστική τους ταυτότητα, δημιουργώντας μια κοινότητα με έντονη κοινωνική και πολιτιστική δραστηριότητα.
Πρόκειται για ένα κλασικό βλαχοχώρι, καθώς οι πρώτοι κάτοικοί του ήταν Βλάχοι προερχόμενοι από την Ήπειρο και τη Δυτική Μακεδονία. Ο πληθυσμός του εμπλουτίστηκε κυρίως από Μικρασιάτες και σε μικρότερο βαθμό από Θρακιώτες και Πόντιους μετά το 1922. Η προσθήκη αυτή έδωσε στο χωριό νέα δυναμική, ενώ την οικονομική ζωή ενίσχυσε σημαντικά και η λειτουργία του 605 Τάγματος Προκαλύψεως, που δημιουργήθηκε το 1950.
Στην πρώτη μεταπολεμική απογραφή, το 1951, η κοινότητα Άνω Ποροΐων αριθμούσε 2.541 κατοίκους, από τους οποίους οι 2.143 κατοικούσαν στα Άνω Πορόια και οι 498 στον οικισμό του Νεοχωρίου. Η καπνοκαλλιέργεια και η κτηνοτροφία αποτέλεσαν τους βασικούς πυλώνες της τοπικής οικονομίας, ενώ παράλληλα αναπτύχθηκε έντονη εμπορική δραστηριότητα, με αγορά, μαγειρεία και κέντρα διασκέδασης.
Από τα χρόνια του Μεσοπολέμου αναπτύχθηκε στο χωριό αξιόλογη μουσική παράδοση, με την ίδρυση της Φιλαρμονικής και της χορωδίας. Η πολιτιστική αυτή κληρονομιά διατηρείται ζωντανή μέχρι και σήμερα.
Ιδιαίτερα μετά το 1970, ο οικισμός εξελίχθηκε και σε σημαντικό παραθεριστικό προορισμό, χάρη στη φυσική ομορφιά του και στα πλούσια νερά που κατεβαίνουν από το βουνό. Την εποχή που οι διακοπές στη θάλασσα αποτελούσαν προνόμιο λίγων, πολλές οικογένειες επέλεγαν τα Άνω Πορόια για να απολαύσουν καθαρό αέρα και δροσιά κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Ενοικιάζονταν ακόμη και δωμάτια σε επισκέπτες, ενώ αρκετές ποδοσφαιρικές ομάδες επέλεγαν το ακριτικό χωριό για το πρώτο στάδιο της προετοιμασίας τους, καθώς υπήρχε η κατάλληλη ξενοδοχειακή υποδομή για να τις φιλοξενήσει.
Και σήμερα τα Άνω Πορρόια αποτελούν τουριστικό προορισμό καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Ο επισκέπτης μπορεί να απολαύσει τις ομορφιές της φύσης και να επιδοθεί σε δραστηριότητες όπως η πεζοπορία, η ιππασία και η ορειβασία.
Πλούσιες δράσεις από τον Πολιτιστικό Σύλλογο
Στην πλατεία του χωριού βρίσκεται η προτομή του λοχία Δημήτρη Ίτσιου, ο οποίος δολοφονήθηκε από τους Ναζί κατά τη διάρκεια της γερμανικής εισβολής. Κάθε χρόνο πραγματοποιούνται εκδηλώσεις στη μνήμη και προς τιμήν του.
Στο χωριό λειτουργούν νηπιαγωγείο, δημοτικό σχολείο και παιδικός σταθμός. Οι μαθητές του Γυμνασίου και του Λυκείου φοιτούν στα Κάτω Πορόια, ενώ η γειτονική Ροδόπολη εξυπηρετεί τους μαθητές που επιλέγουν να φοιτήσουν στο Επαγγελματικό Λύκειο.
Ο Πολιτιστικός Σύλλογος του χωριού «Φιλοπρόοδος» επιδεικνύει αξιοσημείωτη πολιτιστική δραστηριότητα, διοργανώνοντας εκδηλώσεις σχεδόν καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Διατηρεί ζωντανά τα ήθη και τα έθιμα του τόπου και παράλληλα αναπτύσσει σημαντικό κοινωνικό έργο. Στο χωριό λειτουργεί επίσης ο Γυναικείος Αγροτουριστικός Συνεταιρισμός «Νιβιάστα», ο οποίος ιδρύθηκε το 2021.
Η ποδοσφαιρική ιστορία του Διγενή
Η ποδοσφαιρική ομάδα του χωριού ονομάζεται Διγενής και ιδρύθηκε το 1969. Έως το 2002 αγωνιζόταν στη Γ΄ Κατηγορία της ΕΠΣ Σερρών. Το 2009 προβιβάστηκε στην ανώτερη κατηγορία και από το 2012 έως το 2016 είχε πρωταγωνιστική παρουσία στις διοργανώσεις της ΕΠΣ Σερρών. Το 2008 αναδείχθηκε φιναλίστ του Κυπέλλου ΕΠΣ, γνωρίζοντας την ήττα στον τελικό από το Γάζωρο. Τα τελευταία χρόνια ο σύλλογος δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη των ακαδημιών του.
Η πληθυσμιακή εξέλιξη
Μέχρι και το 1961 στην κοινότητα Άνω Ποροΐων ανήκε και ο οικισμός του Νεοχωρίου. Στην απογραφή εκείνης της χρονιάς καταγράφηκαν συνολικά 2.562 κάτοικοι, εκ των οποίων οι 1.831 στα Άνω Πορρόια και οι 731 στο Νεοχώρι.
Το 1971, όταν πλέον η απογραφή αφορά μόνο τα Άνω Πορρόια, ο πληθυσμός ανέρχεται σε 1.804 κατοίκους. Το 1981, εξαιτίας κυρίως της μετανάστευσης, παρατηρείται σημαντική μείωση και ο πληθυσμός καταγράφεται στους 1.402 κατοίκους.Δέκα χρόνια αργότερα, το 1991, ο αριθμός παραμένει σχεδόν σταθερός, με 1.434 κατοίκους. Το 2001 σημειώνεται μικρή αύξηση και η ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει 1.529 κατοίκους. Το 2011 ο πληθυσμός μειώνεται εκ νέου και ανέρχεται στους 970 κατοίκους, ενώ στην τελευταία απογραφή του 2021 συνεχίζεται η πτωτική πορεία του πληθυσμού.
Τα Άνω Πορρόια αποτελούν έναν τόπο με έντονη ιστορική μνήμη, ισχυρή πολιτιστική ταυτότητα και μοναδικό φυσικό πλούτο. Παρά τις δημογραφικές προκλήσεις των τελευταίων δεκαετιών, το χωριό εξακολουθεί να διατηρεί ζωντανό τον χαρακτήρα του, να αναδεικνύει την παράδοσή του και να αποτελεί έναν ελκυστικό προορισμό για επισκέπτες κάθε εποχής του χρόνου.
