Σκέψεις για την ανθρώπινη φύση, τον ανταγωνισμό και την ανάγκη απόκτησης μιας ώριμης συλλογικής συνείδησης στην κοινωνία

Τέλεια, ιδανική κοινωνία δεν υπάρχει ούτε υπήρξε ποτέ, πιστεύουμε. Και δύσκολα μπορεί να διαφωνήσει κανείς με τον Στέλιο Ράμφο, ειδικά όταν πριν από χρόνια υπογράμμισε πράγματα αυτονόητα.

Ότι το προσωπικό συμφέρον κυριαρχεί έναντι του συλλογικού, ότι το «μερικό» θριαμβεύει του «γενικού». Δεν μπορεί να είναι διαφορετικά. Στις ανταγωνιστικές κοινωνίες της ελεύθερης αγοράς, το κέρδος είναι η δύναμη που κινητοποιεί τα πάντα, εξασφαλίζοντας την πρόοδο και την εξέλιξη σε όλους τους τομείς της κοινωνίας. Το πώς μοιράζεται αυτή η πρόοδος είναι άλλο θέμα, το οποίο δεν είναι της παρούσης να αναπτύξουμε.

Κάνω αυτές τις σκέψεις με αφορμή τη μέρα του φωτισμού και των ευχών που δίνουμε όλοι μας για αλλαγή νοοτροπίας της κοινωνίας και των ανθρώπων: να σκεφτόμαστε το συλλογικό και όχι το μερικό συμφέρον. Δεν ξέρω πόσο εφικτό είναι αυτό. Είναι σαν να ζητάμε από τον οπαδό μίας ομάδας να νοιάζεται πρωτίστως για το καλό του ποδοσφαίρου αντί για τη νίκη και την επικράτηση της ομάδας του.

Στις ανταγωνιστικές κοινωνίες, ο άνθρωπος λειτουργεί με γνώμονα το προσωπικό συμφέρον, είναι ασύμβατο να νοιάζεται ουσιαστικά για τους άλλους.

Όμως, για να αλλάξει η κοινωνία και η νοοτροπία της, χρειάζεται πρώτα πίστη. Πίστη στις δημιουργικές δυνάμεις του λαού μας και στη συλλογική ωριμότητα. Δεν πρέπει να παρασυρόμαστε και να γινόμαστε αδηφάγοι. Και επειδή τα Χριστούγεννα και η Πρωτοχρονιά είναι ημέρες αγάπης, ίσως θα ήταν καλύτερα να αγαπάμε λιγότερο αλλά να σεβόμαστε περισσότερο. Να κατανοούμε, να συμπάσχουμε, να εκτιμούμε και να αγαπάμε όσους αξίζουν. Και αυτοί που αξίζουν είναι τελικά λίγοι.

Ίσως τελικά η κοινωνία να μη μεταμορφώνεται με ευχές, αλλά με μικρές πράξεις συνείδησης και αυτοσυγκράτησης. Αν αποδεχτούμε τα όρια της ανθρώπινης φύσης χωρίς να παραιτηθούμε από την ευθύνη μας, τότε μπορεί να μη χτίσουμε ποτέ μια τέλεια κοινωνία, αλλά σίγουρα μπορούμε να ζήσουμε σε μια δικαιότερη. Και αυτό, ειδικά σε καιρούς αβεβαιότητας, είναι μια καλή αρχή.

Καλή χρονιά, με υγεία και καλές ειδήσεις.